تستهای مختلفی وجود دارند که در بررسی عملکرد کلیه اطلاعات مفیدی به ما میدهند. در این بحث سعی داریم بهطور اجمالی به این تستها و اطلاعاتی که علاوه بر شرح حال و معاینه از آنان بهدست میآوریم بپردازیم.
۱- کاهش حجم ادرار
بنا به تعریف، به ادرار کمتر از ۴۰۰ میلیلیتر در ۲۴ ساعت الیگوری و به ادرار کمتر از ۱۰۰ میلیلیتر در ۲۴ ساعت آنوری اطلاق میشود. اکثر علل نارسایی کلیه (مانند انسداد ادراری یا اختلالات عروقی کلیه) باعث کاهش حجم ادرار میشوند اما عللی از نارسایی کلیه نیز وجود دارد که حجم ادرار را تغییر نمیدهند (مانند نارسایی کلیه بر اثر مصرف آمینوگلیکوزیدها).
۲- آزمایش کامل ادرار
آزمایش کامل ادرار میتواند اطلاعات مفیدی در مورد وجود یا علت نارسایی کلیه به ما بدهد. اگر وزن مخصوص ادرار بهطور ثابت روی عدد ۱/۰۱۰ باقی بماند، میتواند نشاندهندهی نارسایی کلیه باشد. علاوه بر آن، از تغییرات سدیمان ادراری میتوان به نوع خاصی از نارسایی کلیه مشکوک شد (جدول ۱).
- جدول ۱
۳- کراتینین سرم
میزان کراتینین سرم شاخص مهمی برای عملکرد کلیه است، اما باید توجه داشت که این میزان متناسب با تودهی عضلانی افراد است که آن هم بر اثر سن و جنس تفاوت میکند. کراتینین یک مولکول آزاد است که بر اثر فیلتراسیون گلومرولی و ترشح توبولی وارد ادرار میشود. بعضی داروها مانند سایمتیدین میتوانند علیرغم وجود عملکرد نرمال کلیه، باعث کاهش ترشح توبولی و افزایش کراتینین سرم شوند. بنابراین از یک طرف هر افزایش کراتینین بهمعنی کاهش عملکرد کلیه نیست و از طرف دیگر بهعلت ترشح توبولی، عدد کراتینین پلاسما معمولاً کاهش GFR را بهطور کامل نشان نمیدهد (Underestimate). برحسب روش اندازهگیری، حد فوقانی عدد کراتینین سرم متفاوت است اما با توجه به شایعترین روش (Jeffe) این حد را mg/dl 1/5 برای مردان و mg/dl 1/4 برای زنان در نظر میگیرند. فراموش نکنیم که علاوه بر داروها، مواد دیگری مانند گلوکز، اسید اوریک، کتون و بیلیروبین پلاسما نیز میتوانند در صورت افزایش شدید باعث تغییرات کاذب در سطح کراتینین سرم شوند. در نهایت بهیاد داشته باشیم که GFR ممکن است تا ۵۰ درصد در فردی کاهش یابد ولی افزایشی در کراتینین سرم بهوجود نیاید.
۴- اورهی پلاسما
این شاخص از کراتینین سرم غیردقیقتر و وابسته به میزان پروتئین مصرفی افراد است. اوره علاوه بر فیلتراسیون گلومرولی، بازجذب توبولی نیز دارد.
فرمول اوره CO(NH)2 و جرم ملکولی آن ۶۰ است. BUN شاخص دیگری است که بهجای اوره استفاده میشود و منظور از آن نیتروژن موجود در ملکول اوره (N2 با جرم ملکولی ۲۸) است. از تقسیم دو عدد ۶۰ و ۲۸ عدد ۲/۱۴ حاصل میشود. یعنی اگر آزمایشگاه اورهی فردی را به ما داد، برای دانستن BUN باید آن عدد را بر ۲/۱۴ تقسیم کنیم.
معمولاً نسبت BUN به کراتینین حدود ۱۰ و حداکثر ۲۰ است. این نسبت در برخی حالات افزایش و در برخی حالات کاهش مییابد (جدول ۲).
- جدول ۲
۵- کلیرانس کراتینین
این معیار از کراتینین پلاسما دقیقتر است و حجم عضلانی فرد بر آن اثر ندارد، اما بهعلت ترشح توبولی کراتینین، این معیار نیز GFR را بیش از مقدار واقعی برآورد میکند (Overestimate). عواملی مانند جمعآوری غیردقیق ادرار ۲۴ ساعته، باقی ماندن طولانی ادرار، حرارت بالا و PH پایین ادرار میتوانند آن را متاثر سازند. برای محاسبهی کلیرانس کراتینین، کراتینین ادرار ۲۴ ساعته را در حجم ادرار ۲۴ ساعته (ml) ضرب و بر کراتینین سرم تقسیم میکنیم. باید توجه داشت که باید واحدها تبدیل شوند. مثلاً mg/dl تبدیل به mg/ml شود (با ضرب عدد نهایی کلیرانس در عدد ۱۰۰) و چون GFR در دقیقه محاسبه میشود، بر ۱۴۴۰ نیز باید تقسیم کنیم:
طبق این فرمول، باید نمونهی خون برای اندازهگیری کراتینین پلاسمای همزمان نیز گرفته شود. توجه شود که GFR بهطور طبیعی با افزایش سن کاهش می یابد.
علاوه بر این فرمول محاسباتی مشکل که نیازمند جمعآوری ادرار ۲۴ ساعته است، فرمولهایی نیز برای برآورد تقریبی کاربرد دارند که معروفترین آنها فرمول Cockroft است (جدول ۳).
- جدول ۳
۶- اینولین
کلیرانس اینولین که نه مانند کراتینین ترشح توبولی و نه مانند اوره بازجذب توبولی دارد، با توجه به فیلتراسیون گلومرولی بدون تغییر توبولی بهعنوان Gold Standard در اندازهگیری GFR محسوب میشود، اما بهعلت قیمت بالا و کمیابی عملاً کاربردی ندارد و تحقیقاتی است.
۷- اسکن رادیوایزوتوپ کلیه
انواع معروف این اسکن MAG3 و DTPA هستند. این روش علاوه بر اندازهگیری GFR، تا حدی نیز به ما اطلاعات آناتومیک میدهد و میتواند انسداد در مسیر ادراری را نشان دهد. در ضمن اسکن رادیوایزوتوپ میتواند GFR هر کلیه را جداگانه محاسبه کند، اما باید توجه داشت که این روش در نارسایی و اورمی شدید قابل استفاده نیست. علاوه بر آن، GFR بهدست آمده با این روش به دقت GFR بهدست آمده با روش کلیرانس کراتینین نیست.
در اینجا شایان یادآوری است که محاسبهی GFR با هر روشی متناسب با سطح بدن فرد است و برای اینکه بفهمیم آیا در حد طبیعی هست یا نه، باید بدانیم که اگر این فرد دارای سطح بدن ۱/۷۳ متر مربع باشد GFR او چقدر است (Normalizing GFR). سطح بدن هر فرد از طریق ورود قد و وزن و دور بازو به جدول مخصوص قابل محاسبه است. پس از این محاسبه، با عدد ۱/۷۳ تناسب میبندیم و این GFR بهدست آمده باید در محدودهی نرمال باشد.
۸- سایر آزمایشها
شاخصهای دیگری نیز برای نارسایی کلیه استفاده میشود (جدولهای ۴ و ۵) ولی باید توجه کرد که اکثر این شاخصها بهعلت مشکل بودن محاسبه غیرکاربردی هستند. البته برخی مانند سدیم ادرار راحت و کاربردی هستند (سدیم ادرار را میتوان در واحد حجم و نه در ادرار ۲۴ ساعته بهدست آورد).
- جدول ۴
- جدول ۵
۹- سونوگرافی کلیهها
این روش بیشتر اطلاعاتی در مورد آناتومی به ما میدهد اما باید دانست که در صورت کاهش پارانشیم کلیه، میتواند نشانگر کاهش عملکرد کلیه نیز باشد. در افراد جوان و میانسال حداقل ضخامت پارانشیم کلیه ۹۰ میلیمتر، حداقل ضخامت کورتکس ۱۰ میلیمتر و حداکثر تفاوت اندازهی دو کلیه ۲۰ میلیمتر است. سن بر این شاخصها تاثیرگذار است و میدانیم که افزایش اکوی کلیه (در مقایسه با کبد) و وجود هیدرونفروز نیز میتواند اطلاعات مفیدی به ما بدهد.
۱۰- IVP
این روش عمدتاً برای بررسی آناتومی است اما عدم ترشح کلیه یا نفروگرام و پیلوگرام تاخیری میتواند شک به انسداد یا نارسایی کلیه را برانگیزد. بهعنوان آخرین نکته و یادآوری فراموش نکنیم که در IVP یا هرگونه تزریق مادهی حاجب وریدی (CT Scan و آنژیوگرافی) باید کراتینین سرم بیمار را بدانیم زیرا مواد حاجب وریدی نفروتوکسیک هستند.
دکتر حمیدرضا ناصح
فوق تخصص جراحی لاپاروسکوپی و اندوسکوپی کلیهها و سیستم ادراری (Endourologist)
استادیار گروه ارولوژی دانشگاه علوم پزشکی گیلان
نشانی: رشت، بیمارستان رازی، درمانگاه شهید مفتح، تلفن: ۳-۵۵۴۱۰۰۱
Email: nasseh_hamid@yahoo.com
بهنقل از «پزشکان گیل»، ش ۷۲
۳۷ نظر تا کنون
با سلام
پدر من طی یک آزمایش کلی متوجه میزان زیاد کراتینین در خونش شد.
با ادامه آزمایش ها و انجام تیکه برداری از کلیه، پزشک معالج به این نتیجه رسید که باید ایشان مصرف مداوم کراتینین داشته باشند، و به صورت دورهای در بیمارستان این مصرف با دوز ۷۵ طی سه روز متوالی بستری ادامه پیدا کند.
خواستم نظر شما را بدانم و اینکه اساسا تصور شما از مشکل بیمار ما چیست؟
پاسخ به مهدی اردکانیان: با سلام و پوزش از تاخیر ,به نظر می رسد در متن سوال اشتباهی وجود داشته باشد .لطفا اسم و دوز دقیق داروی مصرفی را قید نمایید.
بله حق با شماست. نام داروی مصرفی کورتون است. دوز آن ۱۵ میلی گرم در روز است. البته دارویی هم برای کاهش مقاومت بدن و برای جلوگیری از دفع کلیه توسط بدن داده شده.
پرهیز غذایی کم نمک و کم پروتئین هم برای ایشان تجویز شده.
با یک دوره مصرف حدود ۲۰ روزه، با دوز اشاره شده، متاسفانه در آزمایش جدید میزان کراتین ادرار بالا نشان داده شد.
لطفا در این مورد نظر دهید و آیا لازم است که برای ویزیت ایشان را به دکتر معالج دیگری هم نشان دهم؟
پاسخ آقای دکتر ناصح به مهدی اردکانیان:با توجه به اطلاعات شما به نظر می رسد بیماری پدر شما از انواع گلومرونفریت باشد که بهتر است برای درمان این بیماری به همکاران متخصص نفرولوژیست (متخصص داخلی فوق تخصص کلیه )مراجعه نمایید.
با تشکر از راهنمایی شما، به نظرم نام بیماری درست است. اما آیا روند درمان هم درست است. و اینکه میزان کراتینین با وجود درمان دارویی باز هم بالا رفته، نیاز به کاری بیش از درمان اشاره شده دارد یا خیر؟
پاسخ دکتر پرستنده چهر (متخصص داخلی) به مهدی اردکانیان:ممکنست علیرغم تمام درمان های کامل و اساسی روند افزایش کراتینین ادامه یابد و بیمار به سمت افت کار کلیه و دیالیز پیش برود. با این همه انتخاب برای مراجعه به پزشک دیگر و پیگیری روند درمان با شماست.اما بهتر است به همکاران متخصص داخلی و فوق کلیه مراجعه نمایید.
از همه شما عزیزان متشکرم.
باسلام وتشکرازاینکه وقت گرانبهایتان رابرای پاسخ به سئوالات ماصرف می کنید.چندروزپیش آزمایشی دادم که در پاسخ آزمایش نوشته بود کراتینین ۳٫۵ واوره ۷۶ و تری گلیسیرید ۳۲۵ مضاف براینکه در ادرارم خون وپروتئین دیده شده بود به دکتر مراجعه کردم ومراترساندکه مشکل شدید کلیه دارم حال باتوجه به اینکه هیچ دردی درناحیه کلیه ها ندارم وسوزش ادرارنیزنداشته آیا ممکن است جواب آزمایش اشتباه باشد یا چون روزقبل ازآزمایش فوتبال بازی کرده بودم وشب ساعت ۱۱ شام ماکارونی خورده بودم وساعت ۹ صبح آزمایش دادم آیا ممکن است این عوامل دربالا بردن کراتینین واوره موثربوده باشد؟لطفا مراراهنمایی کنید.
پاسخ دکتر پرستنده چهر(متخصص داخلی) به محمد مقدم:بالا بودن اوره و کراتینین علائم ادراری مثل سوزش ندارد.سوزش در موارد عفونت ادراری و…دیده می شود.بعید است این نتایج ناشی از ورزش و.. باشد.با این همه توصیه به بررسی ادرار ۲۴ ساعته و سونوی کلیه می شود.ضمنا برای ازمایش تری گلیسرید هم ۸تا ۱۲ ساعت ناشتایی کفایت می کند.توصیه می کنم که پیگیر درمان باشید.
ba salam.madare man case kolie poli cystic ba cratine3 va ure 80 bude ke dar sonogerafie akhire vey geyd shode paranshime kolie takhrib va kortex barik shode.az shoma tagazamandam mara rahnemaie konid.ba tashakor
با سلام خدمت شما پدر بنده بیماری دیابت داشته و ۱۰ سال قبل سکته مغزی داشتن حدود ۱۰ روزی است میزان اوره و کراتینین خون بالا رفته در بیمارستان هستند ۲ بار دیالیز شده اند که میزان اوره و کراتینین کمتر شده برای کنترل چه باید کرد که دوباره بالا نرود مرسی
پاسخ دکتر پرستنده چهر(متخصص داخلی) به یگانه: به نطر می رسد که علت این مشکل بروز سپسیس باشد .اگر مصرف متفورمین دارد قطع شود .از نظر منابع عفونت بررسی لازم صورت گیرد .معمولا بعد چند بار دیالیز وضعیت بیمار ار نظر بروز نارسایی حاد کلیه یا سایر علل معلوم می شود.
پاسخ دکتر پرستنده چهر(متخصص داخلی) به سحر:با توجه به شرح حال بیمار احتمال دیالیزی شدن بیمار وجود دارد. توصیه به پرهیز از گوشت قرمز و مصرف نمک بسیار کم می شود.فشار خون باید به طور منظم کنترل شده,کراتینین و اوره نیز چک شود و بیمار باید تحت نطر پزشک دارو مصرف کند.بررسی سونوگرافی کلیه فرزندان از نظر وحود این عارضه در آنها توصیه می شود.
باسلام و وقت بخیر، مادر من(۶۹ ساله)چندروزپیش آزمایشی داده اندکه اوره ایشان ۱٫۵ و کراتنین ایشان ۷۵ وعفونت ادار نیز دارند.در سونوگرافی کلیه نیزمشخص شداندازه کلیه ها طبیعی می باشد. وسال گذشته نیز حدود۲ هفته در بیمارستان بعلت مواردبالا بستری بوده اند. اگرچه از یکسال پیش که آزمایشهای متعددی داده اند اوره وکرانتین ایشان در همین حدباقی مانده است و این موضوع مرابسیار نگران کرده است.علیرغم اینکه پروتئین بمقدار بسیارکمی استفاده میکنندواصلاً ازنمک استفاده نمیکنند.ایشان همچنین از قرصهای ایزوسورباید،کلیسم(ویتامین دی)،آتنولول نیزاستفاده میکنند.برای چنین سنی مقدار نرمال اوره و کراتنین می بایستی به چه میزان باشد؟ پیشنهاد شما چیست ؟ لفطاً مرا راهنمائی نمایئد. باکمال تشکر و امتنان
ممنون از راهنمایی تون . متاسفانه پدرم………….!
پاسخ دکتر پرستنده چهر متخصص داخلی به توسلی: نیاز است عفونت ادراری بیمار حتما درمان کامل شود و یک هفته بعد قطع درمان حتما کشت ادرار انجام شود.ومیزان نرمال کراتینین در خانم ها تا ۱٫۴ است.اگر BUNبیمار ۷۵ است بیمار باید مایع کافی دریافت کند چون میزان نرمال BUNحدود ۲۰ تا ۲۵ است و اوره تا ۲ برابر بالاتر.بهتر است برای بیمار آزمایش ادرار ۲۴ ساعته از نظر بررسی دفع پروتئین انجام شود. دوز اتنولول بیشتر از ۱۰۰ نشود و رژیم کم پروتئین و کم نمک رعایت شود.فشار خون بیمار حتما کنترل باشد و هر ۳ ماه BUN , CR بیمار چک شود.
با سلام
آقای دکتر در صورتی که کراتینین خون ۱٫۷ باشد عملکرد کلیه ضعیف شده است ؟
دلیل تجویز داروی cell cept برای کراتینین بالا چیست؟
رژیم غذایی مناسب برای فرد بالا چیست؟
با سلام
آقای دکتر در صورتی که کراتینین خون ۱٫۷ باشد عملکرد کلیه ضعیف شده است ؟
دلیل تجویز داروی cell cept برای کراتینین بالا چیست؟
رژیم غذایی مناسب برای فرد بالا چیست؟
سلام آقای دکتر
دارویی برای کاهش کراتینین خون برای کسانیکه کلیه کم کار دارند وجود داره؟
ممنون
پاسخ دکتر پرستنده چهر متخصص داخلی به پگاه:خیر .دارویی وجود ندارد فقط رعایت رژیم غذایی کم نمک و کم پروتئین
پاسخ دکتر پرستنده چهر متخصص داخلی به مهدی: بله ، کار کلیه ضعیف شده.توصیه به رعایت رژیم کم نمک، کم پروتئین می شود. داروی فوق سرکوب کننده سیستم ایمنی است و معمولا در مواردی مثل پیوند کلیه تجویز می شود.
با تشکر از شما آقای دکتر .دلیل تجویز داروی cellceptبرای کم کاری کلیه چیست؟
پاسخ به مهدی :مهم است که بدانید چه بیماری خاصی زمینه کم کاری کلیه را فراهم کرده است. در هر صورت این دارو برای سرکوب ایمنی تجویز می شود.ممکن است عامل زمینه ای از بیماری های خود ایمن باشد.
با سلام
۵۲ سال سن دارم. در جواب آزمایش خون برای اولین بار میزان کراتنین در آن به ۱٫۶ رسیده است که میزان حداکثر ۱٫۵ می باشد. آیا افزایش نوشیدن مایعات و آب کمکی به پایین آمدن کراتنین می کند؟
با تشکر
پاسخ به فرشاد:رژیم کم پروتئین و کم نمک را رعایت کنید.
با سلام و تشکر از پاسخ فوری جنابعالی
سئوال دیگری دارم و آن این است که با توجه به میزان کراتنین و رژیم کم پروتئینی که باید دنبال نمایم ، چه مقدار پروتئین در روز و یا در هفته باید مصرف کنم؟
سلام من در سال ۸۷ برای کلیه هام تا پزشکی هسته ای پیش رفتم _ کلیه راستم نرمال بود اما سنگ داشت که موفق به دفع آن شدم_ اما بحث بر کلیه چپم هست که اولا متورم شده همچنین به گفته پزشک متخصص کلیه که تو بیمارستان هاشمی نژاد جراح هست حدود ۶۰درصد کلیه خراب شده اونهم در بخش فوقانی. البته دکتر نظرش این بود که بنده در کودکی احتمالا دچار عفونتی در ناحیه کلیه شدم. بعد گفت که نمیشه کاری کرد یعنی نمیشه که نصفشو برید. به من گفت می تونی بری و مسئله ای نداری. البته اون با توجه به جواب پزشکی هسته ای اینو گفت بنده چند پارامتر رو که در جواب پزشکی هسته ای لحاظ شده برای شما می نویسم
ادامه مطالب فوق:
کلیه راست کلیه چپ
۶۱ ۳۹ from uptakes
4 7 Tmax
“12.44 h4.31
T 1/2
39 94 residual activity
22 22 at
در مورد فوق کلیه راست من ۳۹ می باشد و کلیه چپم ۹۴ است در residual activity
Tmaxدر کلیه راستم ۴ و چپم ۷ می باشد و from uptakes در کلیه راستم ۶۱ و در چپ ۳۹ و T 1/2 در راستم “۱۲٫۴۴ و در چپم ۴h.31 و در at هر دو کلیه ۲۲ می باشند می بخشین به خاطر تایپ بد و تکراری بودن آیا روزه می تونم بگیرم و چه اقداماتی باید انجام بدم. خدا خیرتان دهد با تشکر
پاسخ دکتر پرستنده چهر متخصص داخلی به فرشاد:میزان مصرف پرونئین ۵/۰ گرم به ازای هر کیلو وزن بدن است که برای معادل سازی آن با میزان ماده غذایی بهتر است به متخصص تغذیه مراجعه کنید. اما یه طور کلی در مصزف مرغ و ماهی محدودیت ندارید گوشت قرمز سه وعده در هفته و تخم مرغ تا ۳ عدد در هفته کاهش یابد.
با سلام
از راهنمایی که جنابعالی فرمودید کمال تشکر را دارم.
سلام اقای دکتر چرا جواب منو نمیدین با احترام مجدد
پاسخ به مهدی قاسمی:فعلا به علت اینکه آقای دکتر در سفر هستند دسترسی به ایشان ممکن نیست. در اولین فرصت پاسخ شما داده خواهد شد.
سلام. چشم ضمن تشکر از شما من منتظر می مونم.
با سلام و تشکر از وب سایت مفیدتان
بنده در یک آزمایش اوره خونم ۵۰ بود ولی هیچگونه علائمی از ناراحتی کلیه ندارم و در مجموع حجم ادرارم همیشه پایین بوده ممکنه راهنمایی بفرمایید مشکلم چیست.
متشکرم
سلام آقای دکتر
با توجه به این که داروها یا از طریق کبد یا کلیه دفع می شوند می خواستم بدانم آیا بیمارانی که به دلیل برخی بیماری ها مجبورند به طور دائمی دارو مصرف کنند در خطر ابتلا به نارسائی کلیه هستند؟مادرم ۳ سال پیش مبتلا به بیماری کولیت اولسروز شد و از آن به بعد دائما دارو مصرف میکند.پیشاپیش از پاسخ شما متشکرم.
نظر شما