marijuana_leaf-s1مرور کلی
ماری‌جوانا (حشیش) شایع‌ترین ماده‌ی مخدر مورد مصرف در ایالات متحده‌ی امریکا و دنیاست. اگرچه مصرف‌کنندگان این ماده در مقایسه با سایر مواد مورد سوءمصرف وابستگی کمتری پیدا می‌کنند ولی به‌علت تعداد زیاد مصرف‌کنندگان، جمعیت وابسته‌ی بیشتری را تشکیل می‌دهند. تعداد مصرف‌کنندگان ماری‌جوانا در دهه‌ی گذشته ثابت مانده ولی سن اولیه‌ی شروع مصرف رو به کاهش است. شیوع سوءمصرف ماری‌جوانا یا وابستگی به آن به‌طرز چشمگیری افزایش یافته که این شاید به‌دلیل در دسترس بودن بیشتر این ماده باشد. تصور غالب بر این است که این وابستگی خوش‌خیم است اما با مشکلات اجتماعی، رفتاری و سایکولوژیک زیادی همراه است. استفاده از ماری‌جوانا شایع است و به‌خصوص می‌تواند در افرادی که دچار سایر اختلالات روانپزشکی شامل اضطراب، افسردگی اساسی و سایر اختلالات خلقی هستند مساله‌ساز گردد.
مصرف حشیش می‌تواند در افراد آسیب‌پذیر شروع سایکوزهای اولیه را تسهیل کند. در بیماران مرد اسکیزوفرن با سابقه‌ی مصرف حشیش سن شروع اولین دوره‌ی بیماری ۹-۶ سال پایین‌تر از بیماران اسکیزوفرن بدون سابقه‌ی مصرف حشیش است. سوءمصرف حشیش خطر مصرف سایر مواد را به‌میزان زیادی افزایش می‌دهد. برخلاف مردم عادی و متخصصین که اعتقاد دارند وابستگی به حشیش به درمان و پیگیری نیازی ندارد، تقاضا برای درمان در ایالات متحده در حد فاصل سال‌های ۹۲ تا ۹۸ دوبرابر شده است. درصد پذیرش‌شدگان برای درمان در سوء‌مصرف مواد برای حشیش ۲۳%، کوکائین ۲۷% و هروئین ۲۳% برآورد شده است. علی‌رغم این، درمان سوءمصرف و وابستگی به ماری‌جوانا به‌طور نسبی تا به امروز کمتر مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است.

برنامه‌ی درمانی
درمان اختلالات وابسته به حشیش، چه به‌صورت فردی یا گروهی، معمولاً سرپایی است. درمان در وضعیت بستری احتمالاً وقتی مطرح می‌شود که بیمار به‌دلیل سایر اختلالات روانپزشکی از جمله اختلال ناشی از سوءمصرف سایر مواد بستری شده باشد.

درمان‌های جسمی (سوماتیک)
درمان‌های سوماتیک (دارویی) در وابستگی به حشیش زیاد مورد مطالعه قرار نگرفته است؛ شاید به این دلیل که عقیده‌ی بسیاری بر این است که اختلال خوش‌خیم است و فرد مصرف‌کننده وقتی در معرض قرار گرفت می‌تواند به‌راحتی آن را کنار بگذارد. با این‌حال، علاقه به درمان افزایش یافته چرا که مطالعات بالینی و جانوری مشخص کرده است که اگر مصرف سنگین و مزمن حشیش یا تتراهیدروکانابینول (ماده‌ی موثر حشیش) قطع شود، یک سندرم ترک بروز می‌کند. دامنه و شدت سندرم ترک قابل توجه است و شروع و سیر آن مشابه سایر سندرم‌های ترک به‌نظر می‌رسد.
علایم شایع ابتدایی هیجانی و رفتاری است، اگرچه تغیر اشتها، کاهش وزن و ناراحتی فیزیکی به‌وفور گزارش شده است. پیامد افزایش دانش ما در مورد سندرم ترک حشیش افزایش آگاهی از نقش دارو در تاخیر بسیاری افراد در دست کشیدن از مصرف حشیش است. اگرچه در حال حاضر توجه بیشتری به درمان علایم سندرم ترک حشیش معطوف شده فعلاً مطالعه کنترل شده‌ی موفقی در مورد فارماکوتراپی اختلال در دسترس نیست. مطالعات انسانی درمان دارویی برای کاهش علایم ترک ماری‌جوانا شامل بوپروپیون، والپروات سدیم (دی والپوراکس)، نالتروکسان و نفازودون تماماً نتایج منفی داشته است. هیچ درمان دارویی که مانع از مصرف مجدد (عود) پس از ترک گردد گزارش نشده است. بنابراین در این زمان هیچ درمان دارویی قابل توصیه نیست.

درمان‌های روانی- اجتماعی (سایکوسوشیال)
سایکوتراپی از درمان‌های اولیه‌ی مورد استفاده در اختلالات وابسته به حشیش بوده است. رویکردهای روانی- اجتماعی اختصاصی که در درمان وابستگی به حشیش مورد مطالعه قرار گرفته شامل رویکرد کوتاه انگیزشی و رویکرد عمیق‌تر پیشگیری از عود است که رویکردهای انگیزشی را با بهبود مهارت‌های نسخه‌برداری ترکیب می‌کند. در مقایسه با وضعیت‌های کنترل درمان تاخیری هر دو درمان فوق مصرف حشیش را کاهش دادند و در مطالعه‌ی قوی‌تر، درمان ترکیبی عمیق (Intensive) تاثیر بیشتری در یک دوره‌ی  پیگیری ۱۵ ماهه نشان داد. اضافه کردن محرک‌های مبتنی بر شاهد به مهارت‌های نسخه‌برداری و بالا بردن انگیزش ممکن است به بهبودی نتایج منجر شود. مع‌هذا، حتی پس از حداقل دو هفته پرهیز، آمار عود در بین بیماران وابسته به حشیش که تحت درمان روانی- اجتماعی/ رفتاری بوده‌اند بالاست (در یک مطالعه بیش از ۶۱% در طی ۶ ماه). یک مطالعه‌ی اخیر درمان Manual-guided مبتنی بر گروه برای بالغین مبتلا به سوءمصرف خفیف تا متوسط مشخص کرد که مصرف حشیش (نه الکل) طی شش ماه به‌طرز چشمگیری کاهش و این کاهش تا ۱۲ ماه ادامه یافته است. هر چند مطالعات محدودی از درمان‌های روانی- اجتماعی برای وابستگی به ماری‌جوانا وجود دارد، مطالعات به‌عمل آمده شواهدی دال بر سودمندی این درمان‌ها به‌خصوص با رویکردهای عمیق‌تر را نشان داده است. در شرایط فقدان درمان‌های دارویی برای وابستگی به حشیش و عواقب روانی- اجتماعی، رفتاری و اجتماعی ناشی از آن درمان‌های روانی- اجتماعی همانند درمان‌های انگیزشی و پیشگیری از عود برای این بیماران توصیه می‌شود.
marijuana-s
حاملگی
شواهد محکم زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد استفاده از ماری‌جوانا طی حاملگی با نتایج زیان‌بار زیادی همراه است. اطلاعات کنترل موردی (Case-control) به‌دست آمده از طریق اندازه‌گیری طول پاها و وزن بدن جنین طی هفته‌های ۱۷ تا ۲۲ حاملگی پیشنهاد کرده که تماس با حشیش اثرات منفی بر رشد جنین دارد. همچنین مشکلات رفتاری، شناختی و تحصیلی در مطالعات پیگیرانه‌ی طولی در افرادی که مادران‌شان طی بارداری در معرض حشیش بوده‌اند مشاهده شده است. به‌نظر می‌رسد که تماس با حشیش در حاملگی همانند تماس حول‌ و حوش زایمان مادران با الکل و سیگار با افزایش رفتارهای تکانشی، بی‌توجهی و رفتارهای برون‌گرایانه طی دوران کودکی همراه باشد. همچنین به‌نظر می‌رسد که تماس حول‌ و حوش زایمانی مادر با ماری‌جوانا بر مهارت‌های یادگیری و حافظه و دیگر جنبه‌های عملکرد شناختی فرزند همانند عملکردهای مدیریتی و اجرایی و تجزیه و تحلیل دیداری و آزمایش فرضیه‌ها تاثیرات منفی می‌گذارد. اطلاعات به‌دست آمده از پیگیری ده ساله‌ی زوج‌های مادر- فرزند در تجربیات سلامت مادری و پروژه‌های رشد کودک نشان داده است که تفاوت‌های عوارض دیده شده ناشی از وابستگی و سوءمصرف حشیش در فرزندان مادران مبتلا به دوره‌ی سه‌ماهه‌ی (Trimester) مصرف حشیش بستگی دارد.
به‌طور مثال، مستقل از تماس حول و حوش زایمانی با الکل، تماس با ماری‌جوانا در سه‌ماهه‌ی اول با کاهش نمرات خواندن و املا و ارزیابی آموزشی پایین‌تر عملکرد همراه بود، در حالی که تماس در سه‌ماهه‌ی دوم با ضعف درک مطلب (درک خواندن) و عملکرد تحصیلی همراه بود. در همان گروه، تماس با حشیش در سه‌ماهه‌ی اول و سوم به‌نحو چشمگیری پیش‌بینی کننده‌ی سطوح افزایش یافته‌ای از علایم افسردگی در پیگیری ده ساله‌ی فرزندان بوده است. به‌علاوه مطالعات طولی نشان داده که تماس با حشیش با افزایش احتمال مصرف سیگار و الکل در فرزندان بالغ ۱۶ تا ۲۱ ساله مادران وابسته در مقایسه با فرزندان مادران غیروابسته همراه بوده است.
این یافته‌ها پیشنهاد می‌کند زنان حامله باید در مورد سابقه‌ی مصرف ماری‌جوانا یا وابستگی به آن مورد پرسش قرار گیرند و در صورت مثبت بودن پاسخ، به پرهیز از مصرف توصیه و تشویق گردند.
Ref: Supplementary of American Journal of Psychiatry

دکتر فرزاد احمدی
روانپزشک
نشانی: رشت، بیمارستان شفا، تلفن: ۶۶۶۶۲۶۸
به‌نقل از «پزشکان گیل»، ش ۶۳، دی ۱۳۸۷