۱٫ کدام اساسنامه، کدام دستور؟
جناب دکتر محمودی در گزارش خود می‌فرماید: «در مجمع فوق‌العاده فقط یک یا دو موضوع مشخص و اعلام شده از پیش از سوی درخواست کننده مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. بنابراین هیات مدیره‌ی انجمن پزشکان عمومی ایران و هیات رییسه‌ی شورای هماهنگی برای تشکیل مجمع عمومی فوق‌العاده دو پیشنهاد مشخص را در دستور کار مجمع فوق قرار داده بودند.» در طول گزارش نامبرده حداقل ۲۰ بار بر وجود «دو دستور جلسه» تاکید شده است.
ببینیم اساسنامه چه می گوید:
ماده‌ی ۲-۱۲: مجمع عمومی فوق‌العاده که در مواقع ضروری برای انجام اصلاحات لازم در اساسنامه و یا اتخاذ تصمیم در خصوص انحلال انجمن تشکیل می‌شود و نتیجه‌ی تصمیمات آن در خصوص اصلاح و تغییر اساسنامه پس از تصویب کمیسیون قابل اجرا خواهد بود.
جناب دکتر محمودی، در کجای این بند اساسنامه قید شده است که در مجمع فوق‌العاده فقط یک یا دو موضوع مشخص  مورد بحث و بررسی قرار می گیرد، که شما آن را به خواننده القا می‌کنید؟ در این‌جا کلمه‌ی «اصلاحات» آمده که جمع اصلاح است و در دستور زبان فارسی کلمه‌ی جمع به «دو یا بیشتر» اطلاق می‌شود. در دعوت‌نامه‌ی ارسالی نیز با صراحت قید شده بود: «بررسی و تصویب تغییرات پیشنهادی در اساسنامه‌ی انجمن».
همچنین در گزارش‌تان فرموده‌اید: «در فکس ارسالی برای شعب علاوه بر دو دستور جلسه، زمان ۱۰ تا ۱۲ صبح قید شده است.» عین فکس ارسالی به‌همراه این مقاله پیوست شده است. در آن‌جا اساساً اشاره‌ای به دو دستور مطرح شده در مجمع وجود ندارد و زمان شروع جلسه هم ساعت ۱۰ صبح قید شده است نه «۱۰ تا ۱۲».
۲٫ وظایف بازرس
در گزارش دکتر محمودی آمده است: «دکتر بیدختی (بازرس کل انجمن) به دکتر بابائی (گرداننده‌ی جلسه) به‌درستی تذکر داد با توجه به اساسنامه… ایشان نمی‌تواند پیشنهاد دیگری (به‌جز دو دستور فوق) در دستور کار مجمع فوق‌ا‌‌لعاده قرار دهد.» جناب دکتر محمودی، وظیفه‌ی بازرس تذکر به گرداننده‌ی جلسه که چه پیشنهادی را قبول یا رد کند، نیست. طبق ماده‌ی ۳-۱۹ اساسنامه «وظیفه‌ی بازرس گزارش هر گونه تخلف هیات مدیره از مفاد اساسنامه به مجمع عمومی است.» بازرس وظیفه داشت گزارش دهد آیا موازین قانونی مندرج در اساسنامه در برگزاری مجمع عمومی فوق‌العاده رعایت شده است یا خیر.
در تبصره‌ی ۱ ماده‌ی ۲-۱۲ آمده است: «جلسات مجمع عمومی عادی و فوق‌العاده هر یک با حضور حداقل نصف + ۱ اعضای پیوسته رسمیت می‌یابد.»
آقای دکتر هویدا در سخنرانی‌اش در مجمع فرمود: «انتظار ۸ هزار شرکت‌کننده را داشتم.» ۸۰ هزار نفر از جمعیت پزشکی کشور را پزشکان عمومی تشکیل می‌دهند، ولی اگر فرض کنیم تعداد اعضای انجمن حداقل ۸ هزار نفر است، نصف + ۱ آن می‌شود بیش از ۴ هزار نفر. در حالی که در سالن ابن‌سینا کمتر از ۴۰۰ نفر حضور داشتند. انجمن اگر حداقل ۵ درصد از آن ۸۰ هزار نفر را جذب کرده باشد، تعداد افراد حاضر در مجمع می‌بایست ۵-۴ برابر بیشتر از تعدادی می‌بود که در جلسه حضور داشتند. بازرس وظیفه داشت آمار دقیق و شفافی از تعداد شعب و اعضا در اختیار مجمع قرار دهد تا بر مبنای ماده‌ی ۲-۱۲ اساسنامه، قانونی بودن مجمع فوق‌العاده مشخص می‌شد.
همچنین طبق ماده‌ی ۱-۱۲ اساسنامه «مجمع عمومی عادی که هر سال یک بار تشکیل می‌شود و به امور جاری انجمن رسیدگی می‌کند و نیز می‌تواند از جهت نوبت و حسب ضرورت زودتر تشکیل گردد.» چه خوب بود بازرس گزارش کوتاهی می‌داد که چرا هیات مدیره‌ی مرکزی در ۵ سال گذشته حتی برای نمونه یک بار هم مجمع عمومی سالیانه برگزار نکرده است.

۳٫ چهل انجمن؟
دکتر محمودی در گزارش خود حداقل ۷ بار بر عبارات «چهل انجمن» یا «روسای چهل انجمن» که در جلسه‌ی شورای هماهنگی کشوری شرکت کرده بودند، تاکید می‌کند. در حالی که در جلسه‌ی مذکور تنها نمایندگان ۲۳ انجمن شرکت کرده بودند. حتی در هیچ‌یک از جلسات گذشته‌ی شورای هماهنگی تعداد شعب شرکت‌کننده هیچ‌گاه به ۳۰ انجمن هم نرسید چه رسد به ۴۰ انجمن. تاکید مکرر ایشان بر «چهل انجمن» در گزارش خود فقط برای کوچک نشان دادن پیشنهاد ۱۲ انجمن فعال در مجمع است. به‌هرحال شایسته است ایشان برای روشن شدن افکار عمومی اسامی «۴۰ انجمن» ادعایی را اعلام کند.

۴٫ تهران همان ایران است؟
جناب دکتر محمودی مطلب مهمی را در گزارش خود برای اولین بار آورده‌اند: «هیات مدیره‌ی مرکزی انجمن پزشکان عمومی ایران همان هیات مدیره‌ی تهران است و کلیه‌ی شعبات انجمن در سراسر کشور «شعبه» تلقی شده و از این رو می‌باید تابع مطلق تصمیمات هیات مدیره‌ی تهران باشند.»
تابع مطلق؟ مشخص نیست ایشان این حکم جدید را از کدام بند اساسنامه استنتاج کرده است. برای روشن شدن موضوع به اساسنامه مراجعه می‌کنیم:
ماده‌ی ۴: مرکز انجمن در شهر تهران است و شعب آن می‌تواند در هر منطقه از کشور تشکیل شود.
ماده‌ی ۱۲: مجمع عمومی از گردهمایی اعضای پیوسته‌ی انجمن تشکیل می‌گردد.
همچنین در «آیین‌نامه‌ی نحوه‌ی انتخابات هیات مدیره‌ی انجمن پزشکان عمومی» مصوب ۸/۷/۸۱، هیات مدیره‌ی مرکزی انجمن پزشکان عمومی ایران آمده است:
ماده‌ی ۱۲: شرایط انتخاب‌کنندگان عبارت است از:
…
۳٫ شاغل بودن در شهرستان منطقه‌ی انتخاباتی
تبصره: این بند شامل مجمع عمومی انجمن پزشکان عمومی ایران نخواهد بود.
آن‌چه از مواد قانونی فوق استنتاج می‌شود این است که مجمع عمومی که از اعضای پیوسته‌ی سراسر کشور تشکیل می‌شود از میان خود هیات مدیره‌ی مرکزی را انتخاب می‌کنند و عبارت «مرکز انجمن در شهر تهران است» به‌معنی استقرار دبیرخانه‌ی انجمن در این شهر است. بنابراین شهر تهران هم مانند هر شهر دیگر می‌تواند شعبه‌ای از انجمن داشته باشد همان‌طور که نظام پزشکی شهر تهران مستقل از نظام پزشکی کل وجود دارد (و اولی توسط رییس و هیات مدیره‌ی نظام پزشکی تهران بزرگ و دومی توسط رییس کل و شورای‌عالی اداره می‌شود). متاسفانه تا کنون روال بر این بود که هیات مدیره‌ی مرکزی انجمن منتخب تعداد محدودی از پزشکان ساکن تهران (که در مجمع عمومی شرکت می‌کنند) باشد، زیرا به‌علت بعد مسافت، عدم اطلاع‌رسانی گسترده و فراهم نکردن امکانات لازم، اعضای شهرستانی انجمن موفق به شرکت در مجمع عمومی نمی‌شدند. به‌همین دلیل هیچ‌یک از فعالان شهرستانی تا کنون در هیچ دوره‌ای در هیات مدیره‌ی مرکزی عضویت نداشته‌اند. اتفاقاً پیشنهاد ۱۲ انجمن فعال برای تغییر اساسنامه که اجازه‌ی طرح در مجمع فوق‌ا‌لعاده را نیافت، ناظر بر همین اشکال اساسی بود. ۱۲ انجمن با اعتقاد به این‌که می‌باید تمهیداتی اتخاذ شود تا کل جامعه‌ی پزشکان عمومی در اداره و رهبری انجمن مشارکت داشته باشند و به‌عبارت دیگر هیات مدیره‌ی مرکزی انجمن تبلور خواست و اراده‌ی جمعی پزشکان عمومی سراسر کشور باشد، پیشنهاد مشخصی برای تغییر تعریف ماده‌ی ۱۲ اساسنامه به‌صورت زیر دادند:
ماده‌ی ۱۲: مجمع عمومی انجمن پزشکان عمومی ایران از گردهمایی اعضای هیات مدیره‌های شعب انجمن از سراسر کشور تشکیل گردد.

۵٫ ادامه‌ی فعالیت تا کی قانونی است؟
جناب آقای دکتر محمودی در گزارش خود آورده است: «در اساسنامه‌ی انجمن صراحتاً و با تاکید قید شده است که با به‌سر آمدن دوره‌ی فعالیت هر هیات مدیره تا هنگامی که انتخابات جدیدی صورت نگرفته باشد، کلیه‌ی فعالیت‌های هیات مدیره (از جمله تشکیل مجمع فوق‌العاده) قانونی است.»
بسیار خوب، ببینیم اساسنامه چه می‌گوید:
ماده‌ی ۱۶: هیات مدیره موظف است ظرف حداکثر چهار ماه پیش از پایان تصدی خود نسبت به فراخوانی مجمع عمومی و انتخاب هیات مدیره‌ی جدید با حضور نماینده‌ی کمیسیون اقدام و بلافاصله نتایج را همراه با صورت‌جلسه‌ی مجمع عمومی برای بررسی به کمیسیون ارسال نماید.
تبصره: هیات مدیره‌ی قبلی تا تایید هیات مدیره‌ی جدید از سوی کمیسیون مسوولیت امور انجمن را برعهده خواهد داشت.

همکاران عزیز لطفاً یک بار دیگر به این دو عبارت دقت فرمایند. طبق اساسنامه، هیات مدیره می‌بایست ۴ ماه قبل از پایان دوره‌ی مسوولیت خود نسبت به فراخوانی مجمع عمومی و انتخابات هیات مدیره‌ی جدید اقدام کند و فقط تا فاصله‌ی تایید انتخابات جدید توسط کمیسیون، مسوولیت امور انجمن را برعهده داشته باشد، نه این‌که دوره‌ی سه ساله‌ی مسوولیتش تمام شود و تازه بعد از آن (آن هم هر وقت دلش خواست) مجمع عمومی را فرا بخواند و انتخابات برگزار کند.
شاید هیات مدیره تا مدت‌های طولانی این کار را نکند. آیا ادامه‌ی فعالیت چنین هیات مدیره‌ای قانونی است؟
ظاهراً آخرین مجمع عمومی که در تهران برگزار شده و در آن انتخابات هیات مدیره‌ی مرکزی صورت گرفته اردیبهشت سال ۸۴ بوده است.
جناب آقای دکتر محمودی، مشکلاتی که هم‌اکنون در گیلان با آن روبه‌رو هستیم، ناشی از استنباط نادرست شما از همین بند اساسنامه است. «شورای هماهنگی انجمن‌های پزشکان عمومی گیلان» که جناب‌عالی ریاست آن را برعهده دارید، در تاریخ اسفند ۸۸ (یعنی ۶ ماه پیش) دوره‌اش به‌سر رسید و پیش از آن می‌بایست انتخابات مجددش برگزار می‌شد. جناب‌عالی و هیات رییسه موظف بودید این انتخابات را در موعد مقرر برگزار کنید. متاسفانه یک سال است حتی از برگزاری جلسات ماهانه‌ی این شورا خودداری می کنید، اما سایت و نشریه‌ و عنوان ریاست آن را محکم در اختیار خود گرفته‌اید.

۶٫ دستاورد مجمع چه بود؟
دو پیشنهاد مصوب مجمع عمومی شامل الف: افزودن نام «شورای هماهنگی انجمن‌های پزشکی عمومی کشور» به اساسنامه، و ب: افزایش تعداد اعضای هیات مدیره‌ی مرکزی از ۹ نفر به ۱۷ نفر بود.
جناب دکتر محمودی در گزارش خود از این مصوبات به‌عنوان «گامی به پیش»، «گامی بسیار مثبت»، «گامی واقعاً مستقل در یک کشور در حال توسعه» یاد می‌کند.
افزودن نام شورای هماهنگی در کجای اساسنامه؟
اگر مقصود جزو ارکان انجمن است که می‌باید مانند سایر ارکان انجمن مثل مجمع عمومی، هیات مدیره و بازرس (سه رکن فعلی انجمن) دارای تعریف و شرح وظایف مشخص به‌صورت ماده و تبصره‌ی قانونی باشد. اگر به اساسنامه نگاه کنید، هر یک از ارکان انجمن دارای چند ماده و تبصره‌ی قانونی هستند که صراحتاً در اساسنامه قید شده است.
جناب دکتر محمودی، شرح وظایف رکن اساسنامه را که نمی‌توان با تنظیم یک آیین‌نامه‌ی داخلی توسط هیات مدیره مشخص کرد.
اگر هم افزودن نام شورای هماهنگی در اساسنامه به‌عنوان عضو مشورتی است که ارزش اجرایی ندارد.
در مورد افزایش تعداد اعضای هیات مدیره‌ی مرکزی از ۹ به ۱۷، اگر مقصود همان پیشنهادی بود که شما مدعی تصویب آن «در جلسه‌ی شورای هماهنگی با ۴۰ انجمن!» هستید، که می‌بایست همان پیشنهاد صراحتاً ذکر می‌شد یعنی «افزایش تعداد اعضای هیات مدیره‌ی مرکزی به ۱۷ که ۹ نفر آن توسط مجمع عمومی و ۸ نفر آن توسط شورای هماهنگی شعب انجمن انتخاب شوند».
بنابراین تصویب عباراتی مبهم نه‌تنها «گامی به پیش» نبود، بلکه «دو گام به پس» بود. چرا که در محوری‌ترین مشکل انجمن (اشکال ساختاری مجمع عمومی و نحوه‌ی انتخاب هیات مدیره‌ی مرکزی) تغییری ایجاد نمی‌کند.

۷٫ چند نکته‌ در پایان
جناب دکتر محمودی، وقتی در مجمع عمومی فوق‌العاده به شیوه‌های آمرانه و تحکم‌آمیز اجازه‌ی طرح پیشنهاد «۱۲ انجمن فعال از ۴۰ انجمن» داده نمی‌شود و مهم‌ترین مساله‌ی انجمن را می‌خواهند با مصوباتی مبهم آن هم با یک «بلی یا خیر» حل کنند، چاره‌ای جز انتشار این مباحث و انتقادات در سایت‌ها و نشریات پزشکی (حالا چه خصوصی چه غیرخصوصی!) برای تنویر افکار عمومی جامعه‌ی پزشکی باقی نمی‌ماند.
انتقاد از مجمع فوق‌العاده و عملکرد هیات مدیره هم به‌معنای تضعیف و تخریب شخصیت‌هایی مانند دکتر هویدا و دکتر افشار که از پزشکان پیش‌کسوت، سالخورده و موسس انجمن نیز هستند، نبوده و نیست. چرا که این بزرگواران مورد احترام همه‌ی فعالان صنفی و جامعه‌ی پزشکی هستند.
جناب دکتر محمودی!
آیا نام بردن از افرادی چون دکتر گلعلی‌زاده، دکتر قسمتی‌زاده، دکتر بهجو و آن‌ها را ملقب به «بی‌تجربه»، «کم‌سابقه»، «بی‌اطلاع از اساسنامه» و متهم به «کارشکنی و تخریب پیش‌کسوتانی چون دکتر هویدا و دکتر افشار» کردن و از سوی دیگر ردیف کردن تعدادی دیگر چون دکتر بیدختی، دکتر بابایی، دکتر روزدار، دکتر ستاری و دادن القابی چون «همکاران عزیز»، «دلسوز»، «پرسابقه و مسوولیت‌پذیر» که« زحمات طاقت‌فرسا و دلسوزانه» می‌کشند و چسباندن نام این همکاران به دکتر هویدا و دکتر افشار مصداق بارز ایجاد دودستگی و تفرقه در صفوف انجمن و از هم پاشاندن آن نیست؟

دکتر حمید طهماسبی‌پور
عضو هیات مدیره‌ی انجمن پزشکان عمومی رشت
نماینده‌ی انجمن رشت در شورای هماهنگی انجمن‌های پزشکان عمومی کشور

۸۹/۶/۴:

عکس‌ها: مهراب جوزی

به‌نقل از: «پزشکان گیل»، ش ۸۲

گزارش نخستین “مجمع عمومی فوق العاده” و سراسری” انجمن پزشکان عمومی ایران”
نخستین مجمع عمومی فوق العاده انجمن پزشکان عمومی ایران راس ساعت ۱۰ صبح بیستم خرداد ماه ۸۹ ، بر اساس برنامه ای که از پیش اعلام شده بود ، در تالار ابن سینای دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد.
پیش از آغاز گزارش این مجمع مهم، به دلیل برخی صحبت ها وپرسش هایی که در جریان برگزاری آن پیش آمد، به گمانم تاکید بر یک نکته و اشاره به برخی بندهای اساسنامه انجمن علمی پزشکان عمومی ایران بسیار ضروری است:
۱- مجمع فوق العاده همانگونه که از نامش پیداست مجمعی کاملا متفاوت ازیک مجمع عمومی عادی است. در مجمع عمومی فوق العاده (که مطابق با بند ۲-۱۲ اساسنامه انجمن) بر حسب ضرورت یا از سوی هیئت مدیره یا بازرس یا یک پنجم از اعضای پیوسته انجمن درخواست می شود فقط یک یا دو موضوع مشخص و اعلام شده از پیش از سوی درخواست کننده یا درخواست کنندگان مورد بحث و بررسی قرار می گیرد ولا غیر.این در حالیست که در یک” مجمع عمومی عادی” معمولا پس از تعیین هیئت رئیسه سنی واستماع گزارش هیئت مدیره،کلیه فعالیت های انجمن طی یکسال گذشته ومصوبات هیئت مدیره می تواند مورد بحث وبررسی ونقد اعضا قرار گیرد وبرای یک سال آینده نیز برنامه ریزی شده ودر واقع “نقشه راه”ترسیم شود.
متن بند ۲- ۱۲ اساسنامه انجمن پزشکان عمومی ایران چنین می گوید” مجمع فوق العاده که در مواقع ضروری برای انجام اصلاحات لازم در اساسنامه و یا اتخاذ تصمیم در خصوص انحلال انجمن تشکیل می شود و نتیجه تصمیمات آن در خصوص و تغییر اساسنامه پس از تصویب کمیسیون (منظور کمیسیون ۴ مستقر در وزارت بهداشت است) قابل اجرا خواهد بود. مجامع عمومی فوق العاده به دعوت هیئت مدیره یا بازرس یا یک پنجم از اعضای پیوسته تشکیل می گردد.”….
و چون این مجمع عمومی فوق العاده توسط هیئت مدیره انجمن در تهران و با اطلاع و مشارکت همه جانبه و جدی هیئت رئیسه شورای هماهنگی انجمن های عمومی سراسر کشور درخواست شده بود، بدیهی است که از پیش مقدماتش نیز می باید آماده می شد. که شده بود.
” هیئت مدیره انجمن پزشکان عمومی ایران وهیئت رئیسه شورای هماهنگی برای تشکیل مجمع عمومی فوق العاده دو پیشنهاد مشخص را در دستور کار مجمع فوق قرار داده بودند و سپس آن را (مطابق اساسنامه) نه تنها از یکماه پیش در یک روزنامه کثیرالانتشار (روزنامه اطلاعات) – که ممکن است خیلی ها به دلایلی خواننده آن نباشند – چاپ کرده بود بلکه مهمتر از آن، به منظور اطلاع همه اعضای انجمن، آن را طی فکسی به آدرس یکایک شعب فعال و غیر فعال انجمن در سراسر کشور ارسال کرده بود و پس از آن باز هم به دلیل اطمینان یافتن از رسیدن فکس ها و آگاهی یافتن همگان ازدو دستور جلسه این مجمع فوق العاده و مهم موضوع را تلفنی از طریق منشی انجمن در تهران پی گیری کرده (و تحقیا هم همه فکس ها به دست کلیه روسای شعب انجمن در شهرستان ها رسیده بود).
در همین فکس ،افزون بردو دستور جلسه و مکان برگزاری مجمع (یعنی تالار ابن سینای دانشگاه تهران) برطول زمان جلسه یعنی ساعت ۱۰ تا ۱۲ صبح بیستم خرداد ماه هم تاکید شده بود.زیرا قرار بود تنها مفاد این دو دستور که هم هیئت مدیره انجمن در مرکز وهم هیئت رئیسه شورای هماهنگی انجمنهای کشور (متشکل از دکترحسن هویدا(رئیس)،دکترمهرداد ب. محمودی(نائب رئیس اول)،دکتر حمید خاکسار(دبیر) ،دکتر مهران قسمتی زاده (نائب رئیس دوم )وهم روسای بیش از چهل انجمن کشور بر روی آن توافق کرده بودند در حضور نماینده رسمی کمیسیون ۴ وزارت بهداشت به اطلاع همه اعضا برسد ولاغیر. و اساسا قرارهم نبود در این جلسه به ویژه از سوی دکترمهران قسمتی زاده(به عنوان نائب رئیس دوم شورا ) که درهمه جلسات مزبور حضور داشت ودر جریا ن کلیه بحث ها برای به توافق رسیدن بر روی این دو دستور بود ویا دکتر بهجو(عضو هیئت مدیره انجمن شیراز که دبیر انجمنش – “دکترحمید خاکسار” – در عین حال دبیر شورای هماهنگی شعب درکشورنیزهست و اوهم حاضر وناظر برهمه جلسات.) ویا دکتر گلعلی زاده رئیس انجمن نوشهر که در آخرین نشست شورای هماهنگی شعب کشور از آغاز جلسه حضور داشت، پیشنهاد دیگری (آن هم پیشنهادی که قبلادرحضور آنان وبا حضورهمه روسای انجمن ها پس از چهار ساعت بحث ومذاکره رای نیاورده بود مطرح شود.و بد تر از آن عملکرد مشترک هیئت مدیره انجمن وهیئت رئیسه شورا ی هماهنگی شعب(که با شرح فوق انصافا صحیح هم عمل کرده بودند ـ هر چند ما هرگزصحیح مطلق وخالی از اشکال در هیچ کاری نداریم – )زیر سئوال برود!
زیرا، زیر سئوال بردن عملکرد هیئت مدیره در این مورد ویا هر مورد دیگر می توانست وهنوزهم می تواند (مطابق مواد۱ -۱۲ و ۱ -۱۳ اساسنامه انجمن) دراولین نشست مجمع عمومی عادی (که معمولا زمانی بیش از دو ساعت برای آن – به جهت داشتن فرصت کافی برای پاسخ گوئی– در نظر گرفته می شود ،مطرح شود.
با شناختی که نگارنده از این همکاران دارم وبه شرحی که درپی خواهد آمد بی گمان عملکردشان ازروی کم تجربگی بوده است . زیرا اگر کسی با تجربه کافی واشراف کامل بر مفاد اساسنامه “انجمن علمی (ونه صنفی!)پزشکان عمومی ایران که تحت مسئولیت کمیسون ۴ مستقر در وزارت بهداشت (ونه وزارت کشور) است و ” تحت عنوان انجمن علمی ،فعالیت صنفی نیز می کند ، دست به چنین عملی زده باشد نامی جز “کارشکنی” بر عملکردش نمی توان نهاد.
و اما بپردازیم به دو دستور مجمع فوق العاده وشرح جریان این نشست :
دو دستور مجمع فوق العاده این بود: ۱- افزودن نام “شورای هماهنگی شعب انجمن های پزشکی عمومی کشور” در اساسنامه انجمن پزشکان عمومی ایران (زیرا تاکنون در اساسنامه موجود و در حال اجرانامی از شورای هماهنگی شعب انجمن در شهرستان ها نیست و هیئت مدیره ـ مرکزی – انجمن پزشکان عمومی ایران همان هیئت مدیره تهران است و کلیه شعبات انجمن در سراسر کشور” شعبه” تلقی شده واز این رو می باید تابع مطلق تصمیمات هیئت مدیره تهران باشند.)این درحالیست که با کوششهای پیگیرفعالین برجسته شهرستانی ومساعدت همکاران عضو هیئت مدیره انجمن به ویژه شخص دکتر هویدا (رئیس باسابقه ودلسوز انجمن) در تهران ، این شورا از شش سال پیش تشکیل شده ودر کنار هیئت مدیره مرکزدر حال فعالیت است واز دو سال پیش( که هیئت رئیسه آن تشکیل شد)، هیئت رئیسه آن نیزهر ماه یکباردرجلسات آن(هیئت مدیره مرکزی) شرکت می جوید.
۲- افزایش تعداد اعضای هیئت مدیره مرکز از ۹ نفر به ۱۵ یا ۱۷ نفر) .واین هم به این دلیل بود که بنا شد پس از تصویب این دو بند برای گنجاندن در اساسنامه وسپس تایید کمیسیون ۴ (که تایید این کمیسیون امری الزامی در اساسنامه است!) با تنظیم یک آئین نامه داخلی نصف + یک یا نصف منهای یک از جمع ۱۵ یا ۱۷ نفره اعضای هیئت مدیره مرکزی از شورای هماهنگی انجمن های پزشکان عمومی شهرستان ها(با حق رای ) باشند.
و آنچه شایان ذکر و لازم به تاکید ویژه است اینکه برای توافق بر روی همین دو” دستور” همکار بزرگوار وپیش کسوت مان جناب دکتر حسن هویدا رئیس انجمن پزشکان ایران (که هم اکنون درحال سپری کردن دهه هفتم عمر پر تلاش خویش است) برخلاف نظر منتقدین در آن مجمع ، براستی نشان داد که خواهان مشارکت هرچه بیشتر و البته منطقی وقانونی شهرستان ها ( با توجه به محدویتهای اساسنامه که یک انجمن علمی تلقی شده و نه صنفی) در تصمیم گیری انجمن مرکزی هستند. زیرا اولا دو جلسه چهار ساعته مشترک با حضور اعضای هیئت مدیره انجمن پزشکان عمومی ایران (تهران) و هیئت رئیسه شورای هماهنگی شهرستانها (از جمله نگارنده این یادداشت به عنوان نائب رئیس اول، دکتر خاکسار به عنوان (دبیر) و دکتر قسمتی زاده (به عنوان نایب رئیس دوم) ـ آنهم به فاصله یکماه ـ در تهران به منظور ” راه جوئی” (با توجه به محدودیت های قانونی اساسنامه) تشکیل دادند وثانیا یک جلسه سراسری مشترک دیگر نیز با شرکت همه اعضای هیت مدیره مرکزی ،هیئت رئیسه شورا و نمایندگان بیش از چهل انجمن سراسر کشور ( که غالبا روسا یا دبیران انجمن شهر خویش بودند) با اعلام قبلی دستور جلسه (به منظور طرح در هیئت مدیره شهرستان ها پیش از آمدن نمایندگانشان به تهران) تا همه جوانب این موضوع مورد بررسی وتوافق کامل همه نمایندگان انجمن ها درسراسر کشور قرار گیرد.
بدیهی است که هم در آن دو جلسه و هم به ویژه در این یک جلسه سراسری که بنده نیز در کنار دکترهویدا افتخار اداره آن را بر عهده داشتم، پیشنهادهای بسیار وحتی مغایر با اصول اساسنامه مطرح شد و بحث های بسیار داغ وبعضا تندی نیز به جریان افتاد تا جائیکه دکتر هویدا به دلیل نا امید شدن از نتیجه گیری وبه قهر لحظاتی جلسه را ترک گفت و این نشست بسیار مهم نزدیک بود که به شکست بیانجامید! اگر اعلام تنفس یکربعه از سوی نگارنده این گزارش که در آن لحظه مسئولیت اداره جلسه را بر عهده داشت نبود شایدآن جلسه بدون نتیجه پایان می گرفت.
در طول مدت یک ربعه تنفس با پیشنهاد نگارنده این گزارش به جناب دکتر هویدا و دکتر خاکسار و مشورت با سایر اعضاء با نفوذ وتاثیرگذار شورا از شهرستان های مختلف (ازجمله دکتر قسمتی زاده) قرار شد فقط همین دو موضوع( ونه هیچ موضوع یا پیشنهاد دیگری) در دستور کار مجمع عمومی فوق العاده قرار گیرد…..
پس از پایان یافتن زمان تنفس و استقرار همکاران بر صندلی های خود این دو پیشنهاد را با استدلال اینکه: در هر حال تصویب این دو پیشنهاد گامی به پیش و البته هنوز نه کاملا ایده آل برای مشارکت هر چه بیشر ما فعالین صنفی شهرستانی است، به رای گذاشتیم که خوشبختانه با اکثریت نزدیک به اتفاق آرا تصویب شد. سپس قرار شد که در اسرع وقت این دو دستور برای روسای سراسر انجمن ها فاکس شود (که شد) و تاریخ جلسه نیزتعیین شود که بیستم خرداد ماه تعیین شد.
با این توضیحات وتمهیدات صورت گرفته طبعا هم اینجانب هم جناب دکتر هویدا و هم همه همکاران برجسته مان درتهران و شهرستان ها مانند دکتر ستاری از اصفهان دکتر بابائی و دکترروزدار از کرج، دکتر رستم زاده از ارومیه ودکتر افشار ،دکتر صفاری،دکتر بیدختی (بازرس کل انجمن) و ….که در جلسه حضور داشتند انتظار داشتیم که با حضور نماینده کمیسیون ۴ که با دعوت قبلی ورسمی انجمن در جلسه مجمع فوق العاده حضور یافته بود، این دو پیشنهاد در کمترین زمان ممکن و با اجماع کامل به تصویب برسد وزحمات چندین ساله فعالین دلسوز وبا تجربه شهرستانی وتهرانی به نتیجه برسد.اما متاسفانه این چنین نشد !
زیرا در کمال شگفتی ناگهان درآغاز جلسه شاهد توزیع بیانیه ای در یک صفحه( ظاهرابه سردمداری همکاران عزیزمان آقایان دکتر قسمتی زاده (رئیس انجمن لاهیجان) و دکتر بهجو(عضو هیئت مدیره شیراز) ودکتر گلعلی زاده رئیس انجمن نوشهر شدیم .( زیرا تنها این سه تن بودندکه نوبت گرفته و از آن بیانیه دفاع کردند!) .
مضمون بیانیه همان در خواست هایی بود که در جلسه آخر با شرکت روسا و نمایندگان بیش از چهل انجمن تشکیل شده بود ورای نیاورده بودونزدک بود که آن نشست را با شکست مواجه کندو امضای ۱۲ انجمن از ۴۰ انجمن را در پای خود داشت !انجمن هایی که یا مانند انجمن نوشهر ،اساسا تجربه وسابقه ای در شورای هماهنگی پزشکان عمومی کشورو چگونگی تشکیل شدن آن ندارند(ولودر شورایعالی نطام پزشکی نماینده داشته باشند ) ویا اگر دارند طی یک دوسال گذشته غالبا در هیئت مدیره شان اعضای کم تجربه( والبته با حسن نیت) به دلایل مختلف حائز اکثریت شده اند وبه عنوان نماینده انجمن شهرهای شان جای اعضای با تجربه را در شورای هماهنگی شعب در کشور گرفته اند
با این مقدمه اینک می پردازیم به گزارش جریان جلسه مجمع وگفتو گوهائی که درآن رخ داد:
جلسه پس از تقدیراز جایگاه پزشک وپزشکی و…دعوت از هیئت رئیسه سنی مجمع برای استقرار در جایگاه هیئت رئیسه توسط مجری آغازین برنامه و معرفی همکار عزیزمان دکتر بابائی (دبیر انجمن کرج) ازسوی هیئت رئیسه به عنوان گرداننده (دبیر) جلسه و سپس تلاوت آیاتی از قرآن مجید و سرود ملی کشورمان آغاز شد وسپس با صحبت های همکارمان دکتر حسن هویدا (هم به عنوان رئیس هیئت مدیره مرکزی ووهم به عنوان رئیس شورای هماهنگی شعب انجمن در کشور) ادامه یافت .صحبت های دکتر هویدا عمدتا به دلایل تشکیل این مجمع فوق العاده و گردش کار ( که در این گزارش ذکر شد) اختصاص داشت . سپس دکتر بابائی (دبیرمجمع) دو دستور مجمع را از روی همان فاکسی که به همه شهرستان ها ارسال شده بود قرائت کرد و سپس ( مطابق با مفاد بند ۲-۱۲ اساسنامه که ناظر بر چگونگی انجام یک مجمع فوق العاده ( و نه مجمع عمومی عادی است ) از حاضرین در مجمع درخواست کرد که با توجه به محدودیت زمانی ، خارج از دستور جلسه صحبت نکنند.
نخستین کسانی که نوبت گرفتند ویکی پس از دیگری در پشت تریبون قرار گرفتند به ترتیب دکتر گلعلیزاده (رئیس انجمن نوشهر) دکتر بهجو (عضو هیئت مدیره شیراز که خود را سخنگوی انجمن شیرازدر مجمع معرفی کرد!!و دکتر قسمتی زاده (رئیس انجمن لاهیجان و نائب رئیس دوم هیئت رئیسه شورای هماهنگی شعب بودند.
صحبت های دکتر گلعلیزاده عمدتا تذکرات آئین نامه ای بود که البته برخی از آن تذکرات صحیح هم بود (اما همانگونه که در مقدمه ذکر شد با توجه به توافقات همه جانبه ای که با حضور روسای چهل انجمن ،هیئت مدیره مرکزی و هیئت رئیسه شورا شده بود و همکارمان دکتر گلعلیزاده نیز در نشست آخر سراسری ( که توضیح داده شد) کاملا در جریانش بود، و با توجه به محدودیت وقت جلسه و اینکه قرار شده بود در حضور نماینده کمیسیون ۴ آن دو دستوربه اطلاع اعضاء رسیده واگر اعضایی – که در جریان گردش کار (پیش ازتشکیل مجمع )نبوده اند وپرسشی دارند به پرسش های شان پاسخ داده شود وسپس رای گیری به عمل آید، برای نگارنده شگفت انگیز بود! مضافا اینکه همین انتقادات از سوی ایشان می توانست ( و هنوز هم می تواند) در یک مجمع عمومی عادی مطرح شود (که قرار است با توجه به سرآمدن دوره سه ساله هیئت مدیره مرکزی (تهران) و پس از تصویب این دو دستور و تایید آن از سوی کمیسیون ۴ بزودی در تهران تشکیل شود.)
دکتر گلعلیزاده در پایان سخنان خود در کمال ناباوری خواستار طرح دو پیشنهاد(ظاهرا) جدید!، بی توجه به فرصت کم جلسه و اینکه این دوپیشنهاد اصلا جدید نبود و پیش از آن درباره آن در مجمع سراسری انجمن های کشور( که ذکرش رفت) بحث کافی شده بود، گردید.
پس از سخنان دکتر گلعلیزاده ،دکتر بیدختی (بازرس کل انجمن) به دکتر بابائی( گرداننده جلسه) به درستی تذکر داد که با توجه به اساسنامه و فرصت کم “مجمع فوق العاده” ای که هیئت مدیره مرکزی با دوپیشنهاد مشخص خواستار تشکیل آن شده است و خواستارآری یا نه گفتن اعضا (پس ازپرسشها وپاسخ های کافی) فقط در مورد همان دوپیشنهاد شده است و ونه چیز دیگر. وایشان نمی تواند پیشنهاد یا پیشنهادات دیگری را که ممکن است بسیارهم باشد واز سوی هرکسی مطرح شود، در دستورکار” مجمع فوق العاده” قراردهد (چون این مجمع عادی نیست که در آن این کارجایز باشد) ، دکتر بهجو به عنوان سخنران دوم پشت تریبون قرار گرفت. دکتر بهجو که گوئی اساسنامه انجمن را نخوانده و یا از خاطر برده است که کمیسیون ۴ چه محدودیت های قانونی شدیدی برای ورود و مشارکت انجمن های شهرستانها در تصمیم گیریهای هیئت مدیره مرکزی قائل شده است مضافا اینکه در اساسنامه تدوین شده ودر حال اجرا این کمیسیون اصلا ما را به عنوان یک انجمن صنفی (سندیکا) به رسمیت نمی شناسد بلکه ما را فقط یک انجمن علمی می داند و همه تلاشهای فعالین صنفی برجسته تهران و شهرستان ها هم از ۶ سال پیش به خاطرآن است که راهی ابتکاری برای خروج از این بن بست های ایجاد شده برای گسترش فعالیتهای صنفی و در چهارچوب های قانونی بیابند ،از هیات رییسه‌ی مجمع خواست به پیشنهاد ۱۲ انجمن شهرستانی توجه کند. او با این تذکر که انجمن‌های فوق از فعال‌ترین انجمن‌های کشور هستند و نمی‌توان نظرات آن‌ها را نادیده گرفت، گفت: «انجمن (علمی) پزشکان عمومی ایران به‌صورت فعلی به‌عنوان یک تشکل فراگیر دارای اشکال ساختاری است، چون در حال حاضر انتخابات هیات مدیره توسط یک مکانیسم سراسری انجام نمی‌شود و نمی‌تواند در خور نام انجمن مشروعیت پیدا کند. پس بهتر است برای برطرف کردن این اشکال، تغییر اساسنامه به این صورت باشد که مجمع عمومی از هیات مدیره‌های سراسر کشور تشکیل شود تا آنان هیات مدیره‌ی مرکزی را انتخاب کنند.»( توضیح : تاکید بر روی (علمی) در به کار بردن نام انجمن پزشکان عمومی ایران که ظاهرا دکتر بهجو از خاطر برده است ،از سوی نگارنده است .)

نفر سوم همکارمان در هیئت رئیسه شورای هماهنگی شعب کشور، دکتر قسمتی زاده بود: دکتر قسمتی زاده با لحنی انتقادی بسیار تند که گوئی اصلا در جریان امور و فاکس دستور جلسات به شهرستان ها نبوده است (؟!!) با اشاره به اطلاعیه کوچکی که در روزنامه کثیرالانتشار اطلاعات چاپ شده بود با بلند کردن روی دست پاره ای از روزنامه(اطلاعات) به انتقاد از هیئت مدیره مرکزی و دفاع از آن بیانیه پرداخت!
” وی با اعتراض به بی‌اعتنایی هیات رییسه و دبیر مجمع به پیشنهاد انجمن‌های دوازده‌گانه و اصرار ایشان بر این‌که شرکت‌کنندگان مجمع فقط باید به سوالات اعلام شده از سوی هیات مدیره‌ی انجمن پاسخ دهند، گفت: «مجمع عمومی بالاترین رکن انجمن است و هیات مدیره نمی‌تواند برای آن تعیین تکلیف کند. از سوی دیگر، چون هیات مدیره‌ی انجمن در آگهی منتشره در روزنامه و دعوت‌نامه‌ای که به شعب ارسال داشته، فقط به تشکیل مجمع به‌منظور بررسی پیشنهادها در مورد تغییر اساسنامه اشاره کرده است، نمی‌تواند با تغییر دستور جلسه، آن را به اظهارنظر در مورد سوالات هیات مدیره محدود کند!”(به نقل از ماهنامه خصوصی پزشکان گیل که در رشت منتشر می شود)
طبیعی است که هم توزیع آن بیانیه و هم صحبت های این سه همکار وبه ویژه دکتر قسمتی زاده اسباب شگفتی ودر عین حال نگرانی همکاران پرسابقه،ازجمله دکتر ستاری (از اصفهان)، دکتر روزدار(ازکرج)، دکتر هویدا ، دکتر افشار،دکتر بیدختی،دکتر صفاری(ازتهران)واز جمله نگارنده این یادداشت گردید زیرا هم نگارنده این یادداشت و هم این عزیزان برای تشکیل شورای هماهنگی کشوری وهم برای به تصویب رساندن همین دو پیشنهاد و درج آن در اساسنامه انجمن تاکنون زحمات بسیار زیادی را متحمل شده و مسافرت های فراوانی را به شیراز، اصفهان، کرج، تهران و…با هزینه شخصی داشته ایم. با توجه به تجربه جلسه نمایندگان سراسر کشور( که شرح آن داده شد )، احساس کردیم که این دوستان آگاهانه یا ناآگاهانه قصد دارند تا مانع از تصویب همین دو پیشنهاد که گامی بسیار مثبت و رو به جلو در انجمن (با آن اساسنامه ای که ذکرش رفت و کمیسیون ۴ سخت در پشت آن ایستاده است) شوند ازاینرونخست نگارنده این گزارش بی آنکه از پیش قصد رفتن به پشت تریبون را داشته باشد به ناگزیر از رئیس جلسه نوبت گرفت و در پشت تریبون قرار گرفت . در پشت تریبون طی یک صحبت ده دقیقه ای (که متاسفانه در گزارشی که از همکارمان دکتر قسمتی زاده در همان ماهنامه خصوصی به چاپ رسیده است حتی یک جمله آن ذکر نشده است!!) یک نکته را به همکاران حاضر در جلسه و یک نکته را به عنوان تذکر به گرداننده جلسه (همکار عزیزمان دکتر بابایی از کرج) یادآور شدم . صحبت من با همکاران پس از ذکر خلاصه ای از تاریخچه شش ساله تلاش های نمایندگان شهرستان ها برای نقش داشتن در تصمیم گیری انجمن تهران و محدودیت هایی که کمیسیون ۴ در اساسنامه قائل شده است، همان بود که در جلسه نمایندگان انجمن از سراسر کشور گفته بودم.یعنی تصویب همین “دو دستور” هم می تواند گامی بسیار مثبت و رو به جلو- اگر چه نه ایده ال – برای انجمن مان که یک N.G.O واقعا مستقل در یک کشور در حال توسعه است ومی خواهد در چهار چوب های قانونی هم فعالیت نماید، باشد و نکته دوم هم یادآوری این نکته به گرداننده جلسه بود که مطابق اساسنامه و برای نتیجه گیری در یک مجمع عمومی فوق العاده (تاکید می کنم فوق العاده !)که همه همکاران در جریان آن هستندو وقت محدودی نیز که داریم وهیئت مدیره با دستور مشخص خواستار آن شده است، ایشان موظف است از پرداختن به هر موضوع خارج از دستورو یا پیشنهاد جدیدی که علی الاصول دریک مجمع عمومی عادی با وقت وفرصت کافی قابل طرح وبررسی است ( و بزودی تشکیل خواهد شد)باید ممانعت به عمل آورد که خوشبختانه با حمایت و همکاری همکاران عزیز، دلسوز و مسئولیت پذیرمان دکتر ستاری ( از اصفهان) دکتر روزدار، از کرج ، دکتر افشار ( از تهران و دکتر حسن هویدا ( در چند نوبت) که آنان نیز با صحبت های موثرشان بر همین نکته تاکید کردند اعضای حاضر در مجمع( که دست کم پنجاه نفر شان از شیراز با هزینه خود انجمن شیراز به تهران آورده شده بودند!)قانع شدند ولذا دو پیشنهاد مشترک هیئت مدیره مرکزی و شورای هماهنگی شعب انجمن در شهرستان ها به رای گذاشته شد و با اکثریتی نزدیک به اتفاق آرای حاضرین(با بلند کردن دست) به تصویب رسید و مجمع به کار خود پایان داد.
با اینحال اما آنچه به نظر می رسد این است که گویا همکار عزیزمان دکتر مهران قسمتی زاده هنوز با توجه به استدلالات ارائه شده و رای گیری های به عمل آمده و تصویب این دو پیشنهاد در مجمع قانع نشده اند زیرا طی گزارشی که در همان مجله خصوصی فوق الذکر که در حوزه صنفی در رشت منتشر می شود گزارشی نوشته اند که بسیار شگفت انگیز است.در این گزارش ( غیر از بخش نخست آن که به تلاوت آیاتی از قرآن مجید و پخش سرود ملی … اختصاص دارد،که صحیح است، به گونه ای مباحث مطرح شده در مجمع گزارش شده است که گویی ایشان اصلا درمجمع و در سه جلسه ای که ذکر شد ، به ویژه جلسه ای که با حضور هیئت رئیسه شورا ،هیئت مدیره مرکزی وبیش از چهل تن از نمایندگان سراسر کشور(یک ماه پیش از مجمع تشکیل شد) حضور نداشته اند!

واما پرسش من از دکتر قسمتی زاده عزیز این است که درج گزارش مجمعی به این اهمیت چرا دریک نشریه خصوصی وآن هم یک جانبه؟!
آیا بهتر نبود همانند دکتر عدوانی عزیز (دبیر سابق انجمن شیراز) خود مبتکر انتشار ویژه نامه ای می شد که اکنون این همکارعزیز تلفنی پیشنهادش را به همه فعالین برجسته در سراسر کشور داده است تا آرا همه صاحب نظران وصاحب قلمان انجمن به منظور تضارب آرا وتنویر افکار پزشکان عمومی کشور همزمان ودریک مجموعه انتشار یابد؟!
آیا یک طرفه به قاضی رفتن ودرج گزارشی ناقص از مجمعی به این اهمیت در “نشریه خصوصی پزشکان گیل ” که به هرحال پزشکان عمومی مخاطبش هستند وبسیاری از آنان ممکن است اصلا در جریان این تلاش های طاقت فرسای شماری از بهترین فرزندان این آب و خاک و فعالان صنفی و مدنی کشور نیستند کاری منصفانه است؟!
آیا تخریب چهره هایی چون دکتر هویدا، دکتر افشار(از بنیان گذاران انجمن در سال ۱۳۷۲) دکتر صفاری،دکتر بیدختی دکترستاری ،دکتر بابایی، دکتر روزدار، دکتر محمودی(نگارنده این گزارش) که در آن مجمع ناچار شدند به پشت تریبون بروند.و…که هم خود شما وهم همه فعالین صنفی پزشک عمومی کشور می دانند که آنان چه زحمات طاقت فرسا و دلسوزانه ای را برای شکل گرفتن همین شورای هماهنگی شعب متحمل شده اند و آنهم در میان افکار عمومی جامعه پزشکان عمومی رشت (که بسیاری از آنان به دلیل مشکلات معیشتی وسر در گریبان کار شبانه روزی داشتن اصلا در جریان امور نیستند اما مخاطب و خواننده این نوع نشریات خصوصی هستند) کاری مسئولانه است؟!
آیا گزارش ناقص شما مصداق بارز” تشویش اذهان عمومی و اضرار به غیر” نیست؟!
اگر تصور می کنید که نیست به یادداشت دکتر بهمن مشفقی عزیز که پزشکی شریف و صاحب قلم در لاهیجان است و در پایان همین گزارش ،و به نقل از نشریه خصوصی پزشکان گیل، یاد شده آمده است توجه کنید!

با این حال نخستین مجمع فوق العاده سراسری انجمن پزشکان عمومی گیلان با هوشیاری همکاران عزیزمان دکتر ستاری ، دکتر روز دار،دکتر بابائی دکتر هویدا ، دکتر افشار، دکتر صفاری(که به موقع یک به یک در پشت تریبون قرار گرفتند) نهایتا (واگرچه با دشواری) به نتیجه رسید. وهمه حاضرین در مجمع (غیر ازدکتر قسمتی زاده وچند تن دیگرکه به همراه او آمده بودند، از جمله صاحب امتیاز نشریه خصوصی پزشکان گیل ) در حضور نماینده کمیسیون ۴ به آن رای مثبت دادند. هر چند بنا بر اطلاع واصله هنوزمعلوم نیست که کمیسیون ۴ با همین دو درخواست اندک انجمنها ی پزشکان عمومی سراسر کشورهم موافقت کند!
اما فارغ ازآن گزارش غیر منصفانه ویکطرفه اینک آنچه بیش از همه مایه نگرانی نگارنده این گزارش شده است جمله آخر این گزارش(یادداشت دکتر قسمتی زاده در قسمت پرداختن به: “حواشی این جلسه “است که نشان از یک نوع راه نشان دادن ناشیانه به کمیسیون ۴ برای “کان لم یکن “کردن همین دو مصوبه ناچیز برای مشارکت عمومی همه پزشکان عمومی در تصمیات هیئت مدیره مرکزی دارد.
حاشیه پرداز این گزارش که امیدوارم دکتر قسمتی زاده نباشد، با خوشحالی(!) نوشته است :”
“و آخرین خبر: بنا به شنیده‌ها، کمیسیون‌ انجمن‌های تخصصی وزارتخانه با این استدلال که عمر قانونی هیات مدیره‌ی فعلی پیش از این‌ها به پایان رسیده است، مصوبات مجمع فوق را کان لم یکن اعلام کرد!”

این راه نشان دادن آنچنان ناشیانه و شیطنت آمیزاست که به نظر نمی رسد نگارنده آن حتی یکبار اساسنامه انجمن (علمی)پزشکان عمومی را خوانده باشد . زیرا در اساسنامه انجمن صراحتا و با تاکید قید شده است که با به سر آمدن دوره فعالیت هر هیئت مدیره ( از جمله هیئت مدیره مرکزی) تا هنگامیکه انتخابات جدیدی صورت نگرفته باشد کلیه فعالیتهای هیئت مدیره (از جمله تشکیل مجمع عمومی فوق العاده در صورت ضرورت تشکیل آن) قانونی است. و کمیسیون ۴ با هر دلیل تراشی غیر موجه ای اگرنخواهد این دو مصوبه مجمع را بپذیرد،لااقل به همین یک دلیل نمی تواند. زیرا آنان خود این اساسنامه را نوشته اند و می دانند که عمل هیئت مدیره مرکزی ( ولو با پایان یافتن دوره فعالیتش) کاملا قانونی بوده است.

تو ضیح : این گزارش در واقع در پاسخ به پیشنهاد معقول ،منصفانه وخیرخواهانه دکتر عدوانی (دبیر سابق انجمن شیراز) برای درج در ویژه نامه ای که ذکرش رفت، نوشته شده بود اما انتشارگزارش ناقص ویکطرفه همکارمان دکتر قسمتی زاده در نشریه خصوصی پزشکان گیل،هم نگارنده و هم هیئت رئیسه شورای هماهنگی پزشکان عمومی گیلان را وادار کرد تا آن را قبل از انتشار درآن ویژه نامه، در نشریه خویش (نشریه داخلی شورای هماهنگی پزشکان عمومی گیلان ) منتشر کند
توصیه ما به دکتر عدوانی عزیزاین است که عین گزارش چاپ شده دکتر قسمتی زاده در نشریه خصوصی پزشکان گیل را بدون انجام هیچ ویرایش جدیدی حتما در ویژه نامه ای که ایشان قصد دارد به منظور تضارب آراء صاحب نظران انجمن منتشر کند عینا درج نماید تا همکاران دست اندر کار ودلسوز در سراسر کشور “یاد داشت ایشان” را که نام “گزارش مجمع” نام گرفته بخوانند وخود بهتر قضاوت کنند.
با سپاس
دکتر مهرداد ب. محمودی
تیرماه ۸۹

۱٫ مبارزان قدیمی را تا کی باید تحمل کرد؟
با نگاهی به‌عنوان مقاله‌ی مزبور، ناخوآگاه ذهن انسان به‌سوی جوانی کشیده می‌شود که عرصه و میدان را برای بروز استعدادها و توانایی‌های خود در عرصه‌ی مبارزات صنفی و اجتماعی تنگ و بسته می‌بیند و این نامرادی را ناشی از وجود «مبارزان قدیمی».
عبارت «مبارز قدیمی» را می‌شود به دو صورت تفسیر کرد:
الف. مبارز قدیمی کسی است که مدت طولانی در عرصه‌ی مبارزه حضور دارد.
انجمن پزشکان عمومی ایران از سال ۷۲ تاسیس شده است. اگر در نظر بگیریم کسانی از ابتدا تا کنون به‌طور دایم در انجمن حضور فعال داشته‌اند نهایت عمر فعالیت‌شان به ۱۷ سال می‌رسد. آیا ۱۷ سال زمان زیادی برای فعالیت صنفی و اجتماعی است؟ آیا مبارزان صنفی و اجتماعی هم مانند کالاهای مصرفی از ماشین‌آلات گرفته تا مواد غذایی دارای تاریخ مصرف هستند که پس از سپری شدن آن تاریخ یا آمدن مدل‌های جدید باید تعویض یا دور انداخته شوند؟
ب. مبارز قدیمی به کسی اطلاق می‌شود که سن بالایی داشته باشد.
اساساً یک تشکل صنفی در بر گیرنده‌ی تمامی آحاد صنف است. به‌عبارت دیگر، تمامی کسانی ‌که در آن صنف مشغول به کار هستند حق عضو شدن و فعالیت در آن تشکل صنفی را دارند. انجمن پزشکان عمومی نیز از این قاعده مستثنی نیست. با توجه به این‌که از لحاظ حرفه‌ای برای پزشکان محدودیت سنی وجود ندارد، هر پزشکی در هر سنی و تا هر زمانی که توانایی جسمی و تمایل شخصی دارد می‌تواند به طبابت بپردازد و به‌همین دلیل می‌تواند عضو فعال انجمن باشد. بنابراین نمی‌توان سن خاصی را برای بازنشستگی پزشکان در نظر گرفت و از آن سن به بعد را «قدیمی» دانست.

۲٫ انقلابیون سه‌یرا ماسترا و پیش‌کسوتان نشسته در جایگاه هیات رییسه
هر چند مقایسه‌ی انقلابیون سه‌یراما سترای کوبا با پیش‌کسوتان هیات رییسه‌ی انجمن پزشکان عمومی ایران قیاس مع‌الفارق است، اما در این‌جا کنایه‌ای نهفته است که هر دو (هم انقلابیون سه‌یرا ماسترا و هم پیش‌کسوتان انجمن) را مورد لطف خود قرار می‌دهد.
الف. سه‌یرا ماسترا:
در شرایط تاریخی، سیاسی و اجتماعی کشور کوبا گروهی از مبارزان به رهبری فیدل کاسترو و چه ‌گوارا با آرمان‌های عدالت‌طلبانه و آزادیخواهانه ‌پای در راه مبارزه علیه رژیم دیکتاتور وقت کوبا (باتیستا) گذاشتند. بسیاری از آنان در این مبارزه‌ی نابرابر جان خود را از دست دادند، اما سرانجام توانستند آن رژیم وابسته به امپریالیسم را در حیاط خلوت امریکا سرنگون کنند. امروزه بسیاری از مبارزان سیاسی و اجتماعی نه به آن آرمان‌ها و نه به‌شیوه‌ی مبارزه‌ی انقلابیون سه‌یرا ماسترا اعتقادی ندارند. بسیاری از جوانان امروزی ترجیح می‌دهند به‌جای تفنگ، لپ‌‌تاب در دست گیرند و به‌جای کوه‌های سه‌یرا ماسترا در اتاق منزل خود به «چت کردن» و «ای‌میل دادن» بپردازند.
ب. پیرمردان نشسته در جایگاه هیات رییسه‌ی مجمع:
آنان که در جایگاه هیات رییسه‌ی مجمع نشسته بودند اغلب از پزشکان پیش‌کسوت و برخی از آن‌ها نیز عضو هیات مدیره‌ی انجمن پزشکان عمومی ایران بودند.
انتقاداتی که دکتر جوزی در مقاله‌ی خود پیرامون مجمع بیان داشت، کاملاً به‌جا و درست بوده و مورد تایید بسیاری از همکاران فعال صنفی از جمله این‌جانب نیز هست. اما نکته‌ای که وجود دارد این است که بسیاری از آن پیش‌کسوتان در بروز آن ایرادات نفشی نداشتند. آشی که در آن مجمع پخته شد، نخود و لوبیایش در جلسه‌ی شورای هماهنگی انجمن‌های پزشکان عمومی کشور بار گذاشته شده بود. در آن‌جا بود که اتفاقاً ۳-۲ نفر از اعضای جوان هیات مدیره‌ی مرکزی انجمن با جوسازی و شانتاژ از تصویب یک پیشنهاد منطقی که مورد تایید اکثریت حاضران هم بود، جلوگیری کردند. چون با تصویب این پیشنهاد، جایگاه خود را در خطر می‌دیدند.
به‌هرحال مشکل محوری انجمن پیر و جوانی نیست، بلکه نبود میثاق جامعی به‌نام اساسنامه و سازوکار دموکراتیک حاکم بر ارکان آن است.

۳٫ ماندلا و موگابه
داستان زندگی این دو برای جهانیان عبرت‌آموز است. دو شخصیتی که در بسیاری از مسایل مانند نژاد، تحصیل، مبارزه‌ی سیاسی، دستیابی به قدرت و حتی سن و سال اشتراکات فراوانی داشته‌اند، اکنون نماد دو جریان و بینش اجتماعی متضاد هستند. نماد خیر و شر، عشق و نفرت، آزادی و دیکتاتوری. در مورد سوابق، مبارزات، کشورداری و… این دو بسیار گفته شده است. اما آن‌چه ماندلا را به محبوب‌ترین و موگابه را به منفورترین سیاستمدار عصر حاضر تبدیل کرد، منش و بینش این دو در عرصه‌ی اخلاق اجتماعی است. ماندلا راه گفت‌وگو و تعامل با مخالفان و دشمنان دیروز خود را در پیش گرفت و با شعار «ببخش ولی فراموش مکن» آنان را به همراهی و همکاری در سازندگی کشورش فراخواند؛ موگابه با تیغ و درفش و زندان از مخالفین خود پذیرایی کرد. ماندلا از قدرت کناره گرفت ولی همچنان موثرترین و معتبرترین شخیصت سیاسی- اجتماعی کشورش باقی ماند؛ موگابه با چنگ و دندان، تقلب و نیرنگ به قدرت چسبید ولی مورد نفرت و انزجار مردمش شد.
ماندلا درس «بودن» و موگابه درس «نبودن» آموخت. امروزه کمتر شخصیت اجتماعی- سیاسی مایل است دست موگابه را بفشارد و در کنارش عکس یادگاری بگیرد، ولی بسیاری آرزوی دیدار ماندلا را دارند و نگران سلامت او هستند.
ماندلا شخصیتی قائم به ذات است؛ پست و عنوان نیست که به او اعتبار می‌دهد، افکار و اعمال اوست که احترام‌انگیز است. اما موگابه بدون قدرت و عنوانش هیچ است. موگابه شخصیت قابل دفاعی نیست؛ حتی خودش هم نمی‌تواند از عملکردش دفاع کند، چون اگر می‌توانست، حداقل مردم کشورش را قانع می‌کرد.
به‌هرحال اغلب فعالان صنفی و اجتماعی ماندلا را الگوی خود می‌دانند و آرزو دارند روزی «ماندلایی» بشوند. آیا ما هم می‌توانیم مانند او با مخالفان و رقبای خود دور یک میز بنشینیم و گفت‌وگو کنیم و به‌جای تفرقه، نقاط اشتراک خود را بیابیم؟

دکتر حمید طهماسبی‌پور
عضو هیات مدیره‌ی انجمن پزشکان عمومی رشت
نشانی: رشت، امامزاده هاشم، تلفن: ۳۲۲۳۳۳۴-۰۱۳۲

دستانی که خدمت می کند مقدس تر از لبانی است که دعا می خواند.

                                                                    ” کورش بزرگ”

روز پزشک بر جامعه پزشکی  به ویژه همکاران گرامی پزشک عمومی استان گیلان فزخنده باد.

                                      انجمن پزشکان عمومی رشت

پ. ن: این یادداشت سرمقاله‌ی ش ۸۱ مجله است که دیروز به چاپخانه رفت. امروز در جستجویی در اینترنت دیدم وضع برادران زیمبابوه‌ای خیلی خراب‌تر است. این مقاله که دقیقاً‍ ۳ ماه پیش منتشر شده نشان می‌دهد که تورم ماه نوامبر سال ۲۰۰۸ در این کشور ۷۹٫۶۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ (۷۹ میلیارد و ۶۰۰ میلیون) درصد بوده است و با این حساب هر ۲۴ ساعت قیمت کالا در این کشور دو برابر می‌شود. فاعتبرو یا اولی‌الابصار! برگرفته از: وبلاگ آ با کلاه (وبلاگ شخصی دکتر مسعود جوزی)، ۸۹/۴/۳۰

متیل‌فنیدیت هیدروکلراید
متیل‌فنیدیت (Methylphenidate) یک داروی محرک خفیف سیستم اعصاب مرکزی است که به‌صورت قرص‌های ۵، ۱۰ و ۲۰ میلی‌گرمی موجود است. متیل‌فنیدیت هیدروکلراید به‌صورت پودری کریستاله، نرم و بدون بو است که به‌آسانی در آب یا متانول حل می‌شود. این دارو شباهت ساختمانی زیادی به آمفتامین دارد، ولی از آن ضعیف‌تر است. اثرات فارماکولوژیک آن نیز تقریباً نزدیک به کوکایین است. نام تجاری شایع متیل‌فنیدیت هیدروکلراید، «ریتالین» (Ritalin) است.
ریتالین شایع‌ترین داروی محرک مغزی است که تجویز می‌شود. این دارو با جلوگیری از بازجذب منوآمین‌ها باعث افزایش سطح دوپامین و نوراپی‌نفرین در مغز می‌شود و در نتیجه با افزایش فعالیت سیستم عصبی مرکزی، اثراتی چون افزایش یا حفظ هوشیاری، رفع خستگی و افزایش توجه دارد. فواید ناشی از مصرف طولانی این دارو به‌علت عدم مطالعه‌ی کافی ناشناخته است و مصرف آن در کودکان زیر ۶ سال توصیه نمی‌شود.
ریتالین برای درمان اختلال کاهش توجه ناشی از بیش‌فعالی، سندرم تاکی‌کاردی وضعیتی ارتواستاتیک و نارکولپسی مصرف می‌شود و گاه نیز در درمان موارد مقاوم لتارژی و افسردگی‌ مصرف دارد.

موارد مصرف
ADHDاختلال کاهش توجه ناشی از بیش‌فعالی: FDAمصرف متیل‌فنیدیت برای درمان اختلال بیش‌فعالی را تایید کرده است. این سندرم رفتاری با گروهی از نشانه‌های نامتناسب نموی که شامل آشفتگی متوسط تا شدید، کم‌توجهی، حواس‌پرتی، بیش‌فعالی، ناپایداری احساس و حرکات تکانه‌ای است، مشخص می‌شود. علایم نورولوژیک غیرلوکالیزه، ناتوانی در یادگیری و EEG غیرطبیعی نیز ممکن است وجود داشته باشد.
تشخیص بیماری بر پایه‌ی شرح حال و ارزیابی کامل کودک انجام می‌شود و تنها بر اساس حضور یک یا چند علامت فوق نیست. دارودرمانی برای تمام کودکان مبتلا توصیه نمی‌شود. داروهای محرک در کودکانی که علایم آن‌ها ثانویه به عوامل محیطی یا اولیه و ناشی از اختلالات روانپزشکی از جمله سایکوز است، مصرف نمی‌شود. عموماً نیاز به اضافه شدن درمان‌های اصلاح رفتار مثل «درمان‌های شناختی- رفتاری» (Cognitive behavior therapy : CBT)، جایگزین‌های آموزشی مناسب و مداخلات سایکولوژیک است و این‌گونه درمان‌ها فوایدی افزون‌ بر نتایج درمان دارد.
زمانی ‌که سایر ابرازهای بهبودی به‌تنهایی ناکافی باشد، تصمیم‌گیری برای شروع یک داروی محرک به ارزیابی پزشک از درمان و شدت نشانه‌های کودک بستگی دارد. در واقع زمانی که تشخیص ADHD با قطعیت گذاشته شد، باید فواید و خطرات عمده‌ی مصرف محرک‌ها با والدین کودک، پیش از شروع تجویز داروی محرک، در میان گذاشته شود.
در یک متاآنالیز نشان داده شده که تجویز متیل‌فنیدیت علایم و نشانه‌های ADHD را در افراد با سن کمتر از ۱۸ سال به‌طور موثری و به‌سرعت در کوتاه‌مدت کاهش می‌دهد. اما این یافته ممکن است ناشی از این خطا باشد که مطالعات صورت گرفته از نظر کیفیت بالینی در حد پایینی بوده است. در واقع هیچ مطالعه‌ی شاهد- کنترلی در طولانی‌مدت (بیش از ۴ هفته) تاثیر متیل‌فنیدیت را نسنجیده و در نتیجه اثرات مصرف طولانی آن به‌طور کامل بررسی نشده است. بنابراین نیاز است سطح داروی مصرفی در خون سنجیده شود تا مناسب‌ترین سطح دارو با بیشترین اثرات درمانی و کمترین عوارض به‌دست آید.
درمان با متیل‌فنیدیت نباید نامحدود باشد و معمولاً پس از بلوغ قطع می‌شود. دوره‌هایی از کاهش دوز برای ارزیابی علایم توصیه می‌شود. بهبود ممکن است زمانی که دارو به‌طور موقت یا دایم قطع شود، ادامه یابد. چنان‌چه بهبود پس از تنظیم دوز در طول دوره‌ی یک‌ماهه حاصل نشد، دارو باید قطع شود. دوز متوسط مصرفی متیل‌فنیدیت در درمان ADHD بین ۲۰ تا ۳۰ میلی‌گرم روزانه است. دارو باید در دوزهای منقسم در ۲ تا ۳ وعده در روز، ترجیحاً ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پیش از غذا مصرف شود. در بیمارانی که دچار بی‌خوابی می‌شوند، دوز دارو نباید پس از ساعت ۶ عصر تجویز شود.
نارکولپسی: نارکولپسی یک اختلال مزمن خواب است که با خواب‌آلودگی غیرقابل مقاومت روزانه و حمله‌ی ناگهانی خواب مشخص می‌شود و عمدتاً با محرک‌ها درمان می‌گردد. متیل‌فنیدیت در افزایش هوشیاری، عملکرد، دقت و توجه موثر است. این دارو مقیاس‌های خواب را در تست‌های استاندارد افزایش می‌دهد اما عملکرد تست به‌اندازه‌ی سطح قابل مقایسه با نمونه‌های کنترل سالم ارتقا نمی‌یابد.
وابستگی به مواد: متیل‌فنیدیت فوایدی به‌عنوان درمان جایگزین برای معتادان به مت‌آمفتامین نشان داده است. همچنین در مظالعات پژوهشی، متیل‌فنیدیت و مت‌آمفتامین به‌عنوان جایگزین شیمیایی کوکایین به‌کار برده شده‌اند (همانند متادون که جایگزین هرویین می‌شود) اما فواید آن در درمان کوکایین و وابستگی به سایر محرک‌ها ثابت نشده است و نیاز به مطالعات بیشتری دارد. تحقیقات اولیه در سال ۲۰۰۸-۲۰۰۷ در برخی کشورها موثر بودن متیل‌فنیدیت را به‌عنوان ماده‌ی جایگزین در موارد مقاوم و عود کننده‌ی وابستگی به کوکایین نشان داده است. این دارو می‌تواند ولع مصرف کوکایین را ارضا کند و از آن‌جایی که از نظر ذهنی و دارویی، معادل کوکایین اما طولانی‌اثرتر و نیز از نظر سایر جنبه‌ها امن‌تر و قابل کنترل توسط درمانگر است، مورد بررسی قرار گرفته است.
اختلالات نافذ (Pervasive) رشدی: با توجه به همایندی مرضی (Comorbidity) زیاد اوتیسم و ADHD، مطالعاتی در رابطه با تاثیر متیل‌فنیدیت بر درمان اوتیسم انجام شده است. یک مطالعه که در سال ۲۰۰۰ اثرات متیل‌فنیدیت را بر ارتباط اجتماعی و رفتارهای خودتنظیمی (Self-regulation) در کودکان مبتلا به اوتیسم بررسی کرد، نشان داد کودکان زمانی که متیل‌فنیدیت دریافت کردند نسبت به زمانی که پلاسبو دریافت کرده بودند به‌طور بارزی رفتارهای توجهی بیشتری نشان دادند؛ اگرچه دوز موثر در افراد مختلف متفاوت بود. این مطالعه شواهد اولیه‌ای نشان می‌دهد که پیشنهاد می‌کند مصرف متیل‌فنیدیت سبب ارتقا و بهبود رفتارهای اجتماعی در کودکان مبتلا به طیف اختلالات اوتیسم می‌شود.
درمان کمکی در سایر بیماری‌ها: در بیماران مبتلا به سرطان، متیل‌فنیدیت به‌طور شایع برای کاهش خواب‌آلودگی ناشی از مخدر‌ها و افزایش اثر ضددرد آن‌ها مصرف می‌شود.
مصرف محرک‌هایی مثل متیل‌فنیدیت در موارد افسردگی‌های مقاوم و مزمن مورد بحث است. متیل‌فنیدیت عملکرد شناختی بیمار را بهبود می‌بخشد و ممکن است همراه با یک درمان ضدافسردگی در درمان اختلالات افسردگی اساسی مزمن مصرف شود. این دارو می‌تواند افسردگی را در چند گروه از جمله بیماران مبتلا به سکته‌ی قلبی، سرطان و بیماران HIV مثبت بهبود بخشد. با این‌همه، فواید محرک‌ها در این مورد نسبی و کمتر از داروهای ضدافسردگی سنتی است و نیز خطر بروز عادت هم وجود دارد، اگرچه ممکن است در بیماران مسنی که دارای بیماری‌های جسمی هستند، نسبت به داروهای سه‌حلقه‌ای ضدافسردگی عوارض کمتری داشته باشد. البته در بررسی متون، متیل‌فنیدیت در موارد درمان افسردگی‌های مزمن و مقاوم غیرموثر شناخته شده است.
کاربردهای پژوهشی: مطالعاتی روی موش‌هایی که رفتارهای مشابه ADHD داشتند انجام شده است تا ایمن بودن متیل‌فنیدیت را بر رشد مغز ارزیابی کند. نتایج این‌ مطالعات نشان می‌دهد که درمان با این دارو اختلالات سایکوموتور را بهبود و پارامتر‌های ساختمانی و عملکردی سیستم دوپامینرژیک را ارتقا می‌بخشد.
اطلاعات برگرفته از حیوانات نشان می‌دهد که متیل‌فنیدیت به نمو مغزی و درمان بیش‌فعالی در کودکان مبتلا به ADHD کمک می‌کند، اگرچه در حیوانات طبیعی در گروه کنترل، مصرف متیل‌فنیدیت باعث تغییرات درازمدت در سیستم دوپامین می‌شود. این مطلب پیشنهاد می‌کند که اگر کودکی دچار اختلال تشخیصی شود و به‌همین دلیل تحت درمان با متیل‌فنیدیت قرار گیرد، در معرض خطر عوارض طولانی دارودرمانی در رشد و نمو مغزی قرار دارد. تست‌های حیوانی نشان می‌دهد موش‌هایی که متیل‌فنیدیت دریافت کرده‌اند، بیشتر احساسی و تحت استرس رشد کرده‌اند. البته به‌علت فقدان مطالعات لازم، مشخص نیست که آیا مشابه چنین اتفاقاتی در انسان‌های مبتلا به ADHD نیز رخ می‌دهد یا خیر. با این‌همه، فواید مصرف درازمدت محرک‌ها در انسان مشخص نیست.
متیل‌فنیدیت در بالغین مسن‌تر با درمان نقص شناختی مرتبط با سن و بیماری، خطر سقوط را کاهش می‌دهد.

فارماکودینامیک
متیل‌فنیدیت اثرات درمانی خود را از طریق بلوک کردن بازجذب دوپامین در پایانه‌های عصبی و نیز تحریک آزادسازی دوپامین از پایانه‌ها اعمال می‌کند و بنابراین باعث افزایش سطح دوپامین در سیناپس می‌شود.
اثر دارو بر سیستم عصبی مرکزی بلافاصله پس از جذب آغاز می‌شود و حدود ۴ ساعت طول می‌کشد.
مکانیسم اثر و ساختمان شیمیایی متیل‌فنیدیت بسیار شبیه کوکایین است و هر کدام از این دو با دوزهای معمولی ۵۰ درصد گیرنده‌های دوپامین را اشغال می‌کنند. با این‌حال، اثرات کوکایین مثل نشئگی (یوفوریا) به‌ندرت در دوزهای تجویز بالینی بروز می‌کند.
روش‌هایی که به‌وسیله‌ی آن متیل‌فنیدیت بر بیماران ADHD اثر می‌کند، خوب شناخته نشده است. برخی محققان این تئوری را بیان می‌کنند که ADHD به‌علت اختلال در تعادل دوپامین در مغز افراد مبتلا ایجاد می‌شود و متیل‌فنیدیت که کاهنده‌ی بازجذب نوراپی‌نفرین و دوپامین در مغز است، سطح این دو نوروترانسمیتر را در مغز افزایش می‌دهد و از طرفی باعث تحریک آزادسازی این دو ماده در سیناپس می‌شود. یک توضیح دیگر وجود دارد که متیل‌فنیدیت بر سروتونین در مغز اثر می‌کند. به‌طور شایع این سوال پرسیده می‌شود که چرا یک محرک برای درمان بیش‌فعالی مصرف می‌شود که به‌نظر می‌رسد پارادوکس باشد. با این‌همه MRI از مغز مبتلایان به ADHD پیش از درمان دارویی با محرک‌ها، در مراکز اصلی مغز که با تمرکز و کنترل تکانه‌ای مرتبط است، کاهش فعالیت نشان می‌دهد.
یک مطالعه نشان می‌دهد که متیل‌فنیدیت از افزایش متابولیسم گلوکز مغز در طول انجام و اجرای وظایف شناختی، تا حدود ۵۰ درصد می‌کاهد. این یافته پیشنهاد می‌کند که همانند افزایش دوپامین و نوراپی‌نفرین در کورتکس پره‌فرونتال و استریاتوم، متیل‌فنیدیت ممکن است بر فعال‌سازی نواحی خاص مغز که بیشتر در این موارد موثرند، تمرکز کند. در واقع این بدان معنی است که این داروی محرک می‌تواند بر توجه و توان اجرای عملکرد بیافزاید.
در یک مقاله‌ی دیگر گزارش شده است که متیل‌فنیدیت عملکرد نورون‌های کورتکس ‌پره‌فرونتال را تنظیم می‌کند (ناحیه‌ای از مغز که کنترل توجه، تصمیم‌گیری و کنترل تکانه را به‌عهده دارد) ولی اثرات کمی بر نواحی خارج از کورتکس دارد.

عوارض دارویی
برخی از عوارض دارویی ممکن است در طول مصرف متیل‌فنیدیت بروز کند، بنابراین تحت نظر گرفتن مداوم برای پیشگیری از این اثرات و عوارض توصیه می‌شود. برخی از عوارض نیز ممکن است در دراز‌مدت بروز کند، اما مطالعات بسیار اندکی برای بررسی عوارض مصرف طولانی محرک‌ها صورت گرفته است.
شایع‌ترین عارضه‌ی دارویی مصرف متیل‌فنیدیت عصبی شدن و بی‌خوابی است که البته با کاهش دوز یا حذف دوز عصر برطرف می‌شود. سایر عوارض شامل واکنش‌های افزایش حساسیت (از جمله بثورات پوستی، کهیر، تب، درد مفاصل، درماتیت اکسفولیاتیو، اریتم مولتی‌فرم با یافته‌ی هسیتوپاتولوژی واسکولیت نکروزان و پورپورای ترومبوسیتوپنیک) است.
بی‌اشتهایی، تهوع، درد شکم، گیجی و خواب‌آلودگی، سرگیجه، تپش قلب، تغییرات فشار خون و نبض (به‌صورت افزایش یا کاهش)، تعریق، علایم قلبی (تاکی‌کاردی، آریتمی و آنژین)، کاهش وزن، دیس‌کینزی، اختلال رشد و گشادی مردمک‌ها نیز ممکن است رخ دهد.
گزارش‌های نادری از بروز «سندرم توره» وجود داشته و سایکوز نیز گزارش شده ولی ارتباط علت و معلولی قطعی در مورد اخیر یافت نشده است.
مواردی از کار غیرطبیعی کبد، از افزایش ترانس‌آمینازها تا اغمای کبدی و نیز مواردی از بروز آرتریت‌های مغزی، لوکوپنی، آنمی، خلق افسرده‌ی گذرا، رفتارهای خشن و موارد بسیار نادر از بروز سندروم نورولپتیک بدخیم (NMS) نیز دیده شده است که البته در بیشتر این موارد، بیماران در معرض سایر عوامل مستعد کننده‌ی NMS هم قرار داشته‌اند.

بیش‌مصرف
در سال ۲۰۰۴ بیش از ۸۰۰۰ مورد مسمومیت بر اثر مصرف خوراکی متیل‌فنیدیت در مرکز اطلاعات سموم ایالات متحده گزارش شد. شایع‌ترین دلیل، سوء‌مصرف دارویی و اقدام به خودکشی بود. تظاهرات بیش‌مصرف شامل بی‌قراری، توهم، سایکوز، لتارژی، تشنج، تاکی‌کاردی، دیس‌ریتمی، افزایش فشار خون و افزایش دمای بدن است. با این‌همه، دوز کشنده‌ی متیل‌فنیدیت صد برابر دوز تجویزی آن است.
بنزودیازپین‌ها ممکن است در مواردی که بی‌قراری، دیس‌تونی یا تشنج ایجاد شده باشد، برای درمان مصرف شود.

تداخل دارویی
مصرف داروهای اگونیست آدرنرژیک با متیل‌فنیدیت خطر مسمومیت کبدی را افزایش می‌دهد.
این دارو نباید در بیمارانی که در حال درمان با داروهای مهارکننده‌ی MAO هستند مصرف شود. مصرف همزمان این دارو با سایر داروهای ضدافسردگی نیز ممکن است باعث افزایش فشار خون، ‌هایپوترمی و تشنج شود.
متیل‌فنیدیت ممکن است تاثیر داروهای کاهنده‌ی فشار خون را کاهش دهد و به‌دلیل امکان تاثیر بر فشار خون، باید در تجویز همزمان آن با عوامل موثر بر عروق احتیاط کرد.
عوارض جانبی شدید در مصرف همزمان با کلونیدین گزارش شده، گرچه هیچ رابطه‌ی علت و معلولی برای همراهی این دو مشخص نشده است.
مطالعات انسانی نشان داده است که متیل‌فنیدیت ممکن است مانع از متابولیسم داروهای ضدانعقادی مثل کومارین، ضدتشنج‌هایی مثل فنوباربیتال و فنی‌تویین و ضدافسردگی‌های سه‌‌حلقه‌ای مثل ایمیپرامین، کلومیپرامین و دزیپرامین شود، بنابراین ضروری است هنگامی که متیل‌فنیدیت به‌طور مداوم استفاده می‌شود دوز این داروها کاهش یابد یا تنظیم گردد.
مصرف همزمان متیل‌فنیدیت با الکل باعث می‌شود سطح پلاسمایی متابولیتی از دارو که برای گیرنده‌های دوپامین بسیار اختصاصی‌تر است تا ۴۰ درصد بالا رود.

موارد احتیاط در مصرف
اختلالات ساختمانی قلب: حوادث قلبی- عروقی جدی و مرگ ناگهانی در ارتباط با درمان با محرک‌های سیستم عصبی مرکزی در دوزهای معمول در کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلالات ساختمانی قلبی یا سایر مشکلات جدی قلبی گزارش شده است. بنابراین داروهای فوق در این دسته نباید مصرف شود.
مرگ ناگهانی و انفاکتوس میوکارد در بزرگسالانی که داروهای محرک را با دوز معمول ADHD مصرف کرده‌اند، گزارش شده است. گرچه نقش محرک‌ها در این عوارض ناشناخته است، اما بزرگسالان نسبت به کودکان احتمال بیشتری برای ابتلا به اختلالات ساختمانی قلبی، کاردیومیوپاتی، بیماری‌های عروق کرونر و اختلالات جدی ریتم قلبی دارند.
پرفشاری خون و سایر مشکلات قلبی- عروقی: داروهای محرک باعث افزایش متوسط فشار خون در حد ۴-۲ میلی‌متر جیوه و افزایش ضربان قلب در حد ۶-۳ ضربان در دقیقه می‌شوند. برخی افراد ممکن است افزایش بیشتری نشان دهند. درمان در مواردی که بیمار شرایط زمینه‌ای مثل فشار خون، نارسایی قلبی، انفارکتوس میوکارد یا آریتمی قلبی دارد باید با احتیاط صورت گیرد.
ارزیابی شرایط قلبی و عروقی در بیماران درمان شده با محرک‌ها: در کودکان یا بزرگسالانی که با داروهای محرک درمان می‌شوند باید شرح حال دقیقی از تاریخچه‌ی خانوادگی مرگ ناگهانی یا آریتمی گرفته شود و معاینه‌ی دقیق برای ارزیابی مشکلات قلبی به‌عمل آید. در صورت وجود چنین شواهدی، ارزیابی دقیق قلبی مثل انجام EKG یا اکوکاردیوگرافی ضروری است.

عوارض جانبی روانشناختی
سایکوز زمینه‌ای: تجویز محرک‌ها ممکن است نشانه‌های اغتشاش رفتاری و اختلال فکر را در بیماران با زمینه‌ی قبلی سایکوز افزایش دهند.
بیماری دوقطبی: در طول درمان بیماران ADHD با محرک‌ها باید به بیمارانی که به‌طور همزمان مبتلا به بیماری دوقطبی هستند، به‌علت ارتباط نزدیک درمان محرک‌ها با بروز مانیا، توجه ویژه‌ای داشت. پیش از آغاز درمان با محرک‌ها، بیماران با نشانه‌ی افسردگی باید غربال شوند و تعیین شود که آیا در خطر بروز بیماری دوقطبی هستند یا نه. چنین غربالی شامل یک شرح حال کامل روانپزشکی از جمله تاریخچه‌ی خانوادگی خودکشی، بیماری دوقطبی و افسردگی است.

قابلیت سوء‌مصرف
متیل‌فنیدیت دارویی است که قابلیت سوء‌مصرف دارد. این دارو همانند سایر محرک‌ها سطح دوپامین را بالا می‌برد، اما چون با دوز دارویی سطح دوپامین به‌آرامی بالا می‌رود، سرخوشی مگر در موارد نادر به‌طور عمده رخ نمی‌دهد. قابلیت سوءمصرف زمانی افزایش می‌یابد که دارو خرد و به‌داخل بینی کشیده یا تزریق شود که در این صورت اثراتی شبیه کوکایین ایجاد می‌کند. اثرات شبیه کوکایین همچنین در دوزهای بالای خوراکی هم رخ می‌دهد. با این‌همه، اثرات شادی‌آور آن در افراد مختلف متفاوت است. متیل‌فنیدیت حقیقتاً در تاثیر بر گیرنده‌های دوپامین نسبت به کوکایین قوی‌تر است.
منبع اولیه برای سوء‌مصرف متیل‌فنیدیت در واقع تغییر مسیری است از تجویز قانونی دارو به‌سمت مصارف غیرقانونی. معمولاً افرادی که متیل‌فنیدیت را برای بیدار ماندن مصرف می‌کنند، قرص آن را می‌خورند، اما افرادی که دارو را به‌داخل بینی می‌کشند یا تزریق می‌کنند، برای سرخوشی مصرف می‌کنند.
متیل‌فنیدیت تمایل زیادی به ایجاد وابستگی و مصرف اعتیادگونه دارد که ناشی از شباهت ساختمانی زیاد آن به آمفتامین و کوکایین است. سوء‌مصرف محرک‌ها در دانشجویان بیشتر از جوانان غیردانشجو است. دانشجویان متیل‌فنیدیت را هم برای کمک مطالعه و هم برای بیدار ماندن مصرف می‌کنند. مصرف بیشتر الکل به‌علت سوءمصرف مواد محرک، یکی از اثرات منفی مضاعف مصرف دارو بر سلامت است.
بزرگسالانی که دارو را داخل وریدی مصرف می‌کنند خطر بروز آمفیزم ریوی پان‌لوبار دارند.
الگوی سوء‌مصرف متیل‌فنیدیت بسیار شبیه کوکایین و مت‌آمفتامین است. یک مطالعه در سال ۲۰۰۲ نشان می‌دهد که موش‌های درمان شده با متیل‌فنیدیت نسبت به اثرات کوکایین بسیار حساس‌تر بوده‌اند. این عقیده که متیل‌فنیدیت می‌تواند به‌عنوان یک داروی مقدمه برای سوء‌مصرف سایر مواد عمل کند، در بین منابع مختلف مورد تردید است، ولی یک مطالعه نشان داده گروهی که در نوجوانی داروی محرک دریافت کرده‌اند، در سال‌های بعد دو برابر گروه‌های دیگر به سوء‌مصرف کوکایین گرویده‌اند. این مطلب ممکن است پیشنهاد کند که مصرف محرک‌ها در طول کودکی می‌تواند با حساس شدن کودک یا در معرض قرارگیری بعدی وی در زندگی برای کوکایین مرتبط باشد.
همچنین به‌نظر می‌رسد سیگار کشیدن خطر مصرف کوکایین را در این جمعیت افزایش ‌دهد اما حتی پس از کنترل سیگار، سوء‌مصرف کوکایین همچنان در بزرگسالانی که در کودکی با محرک‌ها درمان شده‌اند، افزایش می‌یابد. این خطر حتی تا ۱۵ سال پس از پایان درمان با محرک‌ها وجود دارد.

چالش‌های مصرف ریتالین در کودکان
علی‌رغم تمام مطالب فوق، مصرف متیل‌فنیدیت برای درمان ADHD هنوز جای بحث دارد. منتقدین به‌طور عمده به عوارض دارویی و مصارف غیرقانونی و سوء‌مصرف آن اشاره دارند و نیز این مساله را مطرح می‌کنند که تجویز داروی محرک به کودکان برای کاهش علایم و نشانه‌های بیش‌فعالی اخلاقی نیست.
همچنین بحث و شک درباره‌ی این که آیا ADHD واقعاً یک بیماری است یا یک صفت شخصیتی، همواره وجود دارد. گروهی معتقدند این مطلب که بیش‌فعالی یک اختلال است، در حد خرافه و شایعه است، چرا که کودکان مبتلا به ADHD مغز سالمی دارند، بدون هیچ کمبود نورولوژیک عمده. ریچارد بروم‌فیلد ادعا می‌کند که متیل‌فنیدیت عمدتاً نه برای یک اختلال نورولوژیک زمینه‌ای، بلکه برای ساکت و آرام کردن کودکانی تجویز می‌شود که در حقیقت اختلال رفتاری دارند و این اختلال رفتاری ناشی از علل معمولی مثل تربیت و رفتار ناصحیح والدین است. در هر حال درمان ADHD منجر به چالش‌های قانونی چون درمان ناصحیح علی‌رغم رضایت آگاهانه، اطلاعات ناکافی درباره‌ی عوارض دارویی، تشخیص ناصحیح و مصرف اجباری دارو توسط سیستم مدرسه در کودکان می‌شود.
این دارو در کودکان بسیار مصرف می‌شود. با این‌همه فقط ۷۰ درصد داروهایی که در اطفال مصرف می‌شوند، قبلاً روی خود آن‌ها آزمایش شده‌اند. تست‌ها معمولاً روی بزرگسالان صورت می‌گیرد و معلوم نیست انواع مختلف متیل‌فنیدیت تا چه حدی بر کودکان یا حتی بزرگسالان آزمایش شده باشد.

Ref:
1. http://en.wikipedia.org/wiki/Methylphenidate
2. http://www.rxlist.com/ritalin-la-drug.htm
3. http://www.drugs.com

دکتر رقیه حج‌فروش
نشانی: رشت، چهارراه گلسار، ساختمان پزشکان نصر، مرکز بازتوانی و درمان معتادان هدیه‌ی سلامت، تلفن: ۷۲۲۲۷۱۲

مکانیسم اثر
پیاسکلیدین با اثر مهاری روی کلاژناز تیپ II و پروستاگلاندین و اثر تحریکی روی سنتز پروتئوگلیکان‌‌ها و کلاژن و کاهش سنتز فیبرونکتین باعث برگرداندن ساختمان غضروف به حال طبیعی می‌شود و همچنین اثر مغذی روی بافت همبند دارد. این دارو باعث کاهش آزادسازی و فعالیت متالوپروتئیناز‌‌‌ها و سیتوکین‌‌های التهابی می‌شود که از عوامل کلیدی در ایجاد استئوآرتریت هستند.
بنا بر برخی مطالعات، پیاسکلیدین در درمان آرتریت روماتوئید نیز موثر است. در این بیماری ‌‌هایپرتروفی پرده‌ی سینوویوم باعث ایجاد بافت عروقی تومور مانندی می‌شود که به فضای مفصل تهاجم و به‌آرامی‌غضروف و استخوان را تخریب می‌کند. تهاجم به ماتریکس خارج سلولی همراه با تشکیل عروق جدید است که در این روند فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (Vascular endothelial growth factor: VEGF) و مهارکننده‌‌های بافتی متالوپروتئیناز (Tissue inhibitor of metalloproteinase: TIMP) که توسط سلول‌های سینوویوم تولید می‌شود، نقش اولیه دارند. پیاسکلیدین در شرایط Invitro و محیط آزمایشگاهی با اثر روی این دو فاکتور نقش ضدالتهابی دارد.

مقایسه‌ی اثر پیاسکلیدین و کندروئیتین سولفات در درمان استئوآرتریت زانو
در یک تحقیق برای مقایسه‌ی میزان موثر بودن و ایمنی پیاسکلیدین و کندروئیتین سولفات، بیماران به‌طور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. به یک گروه به‌مدت شش ماه روزی یک عدد پیاسکلیدین ۳۰۰ میلی‌گرم و به گروه دیگر روزی سه عدد کندروئیتین سولفات ۴۰۰ میلی‌گرم داده شد. دو ماه پس از دوران شش ماهه‌ی اول بیماران تحت نظر قرار گرفتند. معیار اثربخشی اولیه‌، تغییرات اندکس WOMAC1 از شروع تا پایان تحقیق بود و معیار ثانویه، تغییرات اندکس Lequesne2 در نظر گرفته شد.
۳۶۴ داوطلب در این بررسی تحت مطالعه قرار گرفتند که از این تعداد ۳۶۱ نفر برای تحقیق واجد شرایط تشخیص داده شدند. ۱۸۳ بیمار روزی یک عدد کپسول پیاسکلیدین، و ۱۷۸ بیمار روزی ۳ عدد کندروئیتین سولفات دریافت کردند. پس از پایان درمان، اندکس WOMAC در هر دو گروه ۵۰ درصد کاهش نشان داد.
در طول دو ماه تحت نظر قرار گرفتن، بیماران باز هم بهبودی بیشتری از خود نشان دادند و از نظر آماری تفاوتی بین دو گروه پس از کل مدت تحقیق دیده نشد.
پارامتر‌های مورد ملاحظه‌ی دیگر نیز در هر دو گروه به یک میزان تغییر کرد: مقدار مصرف روزانه‌ی دارو به‌تدریج کاهش داده شد، میزان موثر بودن در ۸۰ درصد بیماران هر دو گروه عالی بود، هر دو دارو ایمن بودند و خیلی خوب تحمل شدند.
اولین مقایسه‌ی مستقیم مصرف روزانه‌ یک کپسول پیاسکلیدین و مصرف روزانه‌ سه کپسول کندروئیتین سولفات تفاوتی در ایمن بودن و اثربخشی نشان نداد، اما این‌طور به‌نظر می‌رسد که مصرف روزانه‌ یک کپسول پیاسکلیدین از سوی بیماران بهتر مورد پذیرش قرار گیرد.

بررسی اثر پیاسکلیدین روی آرتریت روماتوئید
در یک مطالعه‌ی دیگر صورت گرفته بر اثرات پیاسکلیدین روی سینوویوم، نشان داده شد که این دارو سبب افزایش TIMP و کاهش VEGF می‌شود. پیاسکلیدین با این مکانیسم از تهاجم شیمیایی می‌کاهد، بنابراین به‌نظر می‌رسد با کنترل عناصر تهاجمی ‌به سینوویوم، در درمان آرتریت روماتوئید نقش دارد.

تداخل دارویی
آووکادو با داروهای مهارکننده‌ی MAO و وارفارین تداخل دارد. در حالی که سویا با لووتیروکسین، وارفارین و آهن تداخل مصرف دارد.

عوارض جانبی
با توجه به این‌که تنها عارضه‌ی پیاسکلیدین درد معده است، یکی از ایمن‌ترین دارو‌‌ها به‌شمار می‌رود. از عوارض جانبی دیگر آن میگرن و بثورات پوستی است که مشخص نیست عوارض دارو بوده یا از تداخل با غذا‌‌های مصرفی ایجاد شده است.
از سوی دیگر، از آن‌جا که گلوکوزامین احتمال مقاومت به انسولین را بالا می‌برد، در برخی مطالعات، مصرف پیاسکلیدین در بیماران دیابتی بر مصرف مکمل «گلوکوزامین- کندروئیتین سولفات» ارجح دانسته شده است.

۱٫    اندکس WOMAC (The Western Ontario and McMaster Universities Arthritis Index) مجموعه‌ای از پرسش‌نامه‌‌های استاندارد شده است که در بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو و لگن کاربرد دارد و درد، خشکی مفصل و کارکرد اجتماعی، جسمی ‌و احساسی بیمار مبتلا به استئوآرتریت را برای تعیین سطح کلی ناتوانی او می‌سنجد.
۲٫    اندکسی است برای سنجش درد و ناراحتی بیمار که درد شبانه، خشکی صبحگاهی، درد بعد از سر پا ایستادن و… را می‌سنجد و یک معیار جهانی برای بررسی اثربخشی است.

Ref: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/

دکتر میرعلی احمدزاده
نشانی: رشت، بالاتر از مجتمع دخانیات احمد گوراب، تلفن: ۵۵۶۴۰۹۰

Email: sadatif1@yahoo.com

به‌نقل از ماهنامه‌ی پزشکان گیل، ش ۸۱